قرائت› دفتر ۶› بخش ۱۲۹ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلواتالله علیه فرمود من کنت مولاه فعلی مولاه تا منافقان طعنه زدند کی بس نبودش کی ما مطیعی و چاکری نمودیم او را چاکری کودکی خلم آلودمان هم میفرماید الی آخره› بیت ۴۵۴۷
M6:4547 — عکس آن اینجاست ذل من قنع / اندرین طورست عز من طمع
M6:4547
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در عالم معنا و سلوک روحانی، برخلاف دنیای مادی، قناعت کردن به اندک باعث خواری و ذلت است، و طمع ورزیدن به مراتب بالاتر کمال، سبب عزت و سربلندی میشود.
مولانا در اینجا یک اصل مهم در عرفان را با قاعدهای دنیوی مقایسه میکند. در زندگی روزمره و اخلاق عمومی، «قناعت» فضیلتی بزرگ و «طمع» رذیلتی نکوهیده است. حدیث مشهور «القناعة کنز لا یفنی» (قناعت گنجی است پایانناپذیر) به همین معنا اشاره دارد. اما مولانا میگوید در «طور» یا وادی سلوک الی الله، این قاعده کاملاً برعکس عمل میکند.
در مسیر روحانی، سالک نباید به مقام و حالتی که در آن است، راضی و قانع شود. این قناعت به معنای توقف، تنبلی و در نهایت «ذلت» و دوری از مقصد است. برعکس، او باید همواره «طمع» به مراتب بالاتر، تجلیات بیشتر، و قُرب عمیقتر به حق داشته باشد. این «طمع مقدس» نیروی محرکهی رشد و تکامل معنوی است و برای سالک «عزت» و سرافرازی به ارمغان میآورد.
این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین قرار دارد که از «شکر» و «زیادت» نعمت سخن میگفتند. قناعت در راه معنوی، نوعی ناشکری است، زیرا انسان استعداد و ظرفیت خود را برای دریافت فیض بیشتر الهی نادیده میگیرد. اما طمع به کمال، عین شکرگزاری است، زیرا سالک با تمام وجود خواهان دریافت بیشتر از دریای بیکران رحمت الهی است و خود را برای آن آماده میکند.
- ذل
- خواری، پستی، حقارت
- من قنع
- آن کس که قناعت کرد
- طور
- وادی، قلمرو، ساحت، مرحله
- عز
- عزت، ارجمندی، سربلندی
- من طمع
- آن کس که طمع ورزید
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.