Lue Daftar 6 Tarina Imru' al-Qaisista, joka oli arabikuningas ja erittäin kaunis ulkonäöltään, aikansa Joosef. Arabinaiset, kuten Zuleikha, kuolivat hänen peräänsä, ja hän oli luonnostaan runoilija: ”Pysähtykäämme ja itkekäämme rakkaan muiston ja asuinpaikan vuoksi.” Kun kaikki naiset etsivät häntä sieluistaan, oli outoa, miksi hän lauloi gazeleita ja valitti. Ehkä hän tiesi, että kaikki nämä olivat kuvallisia kuvia, jotka oli piirretty maan laudoille. Lopulta tämä Imru' al-Qais sai sellaisen tilan, että hän pakeni keskiyöllä valtakunnasta ja lapsestaan, kätki itsensä kerjäläisen kaapuun ja meni toisesta valtakunnasta toiseen etsien sitä, joka on ylevöity valtakunnasta: ”Hän antaa armonsa kenelle tahtoo”, ja niin edelleen. Säepari 4019

M6:4019 — آن زلیخا از سپندان تا به عود / نام جمله چیز یوسف کرده بود

آن زلیخا از سپندان تا به عودنام جمله چیز یوسف کرده بود
✦ Renderöi tämä beyt kielellä Suomi

M6:4019

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — hänen nauhoitetuista Masnavi-luennoistaan

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن زلیخا، از (بوی) سپندان تا (بوی) عود، نام همه چیز را یوسف نهاده بود. معنا: زلیخا به دلیل شدت عشقش به یوسف، هر شیء و هر پدیده‌ای را با نام و یاد یوسف می‌خواند و در همه چیز، حضور او را می‌دید و احساس می‌کرد.

شرح

مولانا در اینجا تمثیلی می‌آورد از حالتی که در آن، دل و زبان آدمی چنان در یاد معشوق مستغرق می‌شود که دیگر فاصله‌ای میان او و محبوب باقی نمی‌ماند. درست همچون عارف کاملی که «مع الله است بی‌کوکو همی»، یعنی بدون نیاز به جستجو و پرسشِ «کجایی؟»، همیشه با حق حاضر است، و اگر هم زبانش به «کوکو» جاری شود، این نه از روی گم‌گشتگی که از شدت حضور است. اینجاست که مولانا خود را در مقامِ «کاش جولاهانه ماکو گفتمی» می‌یابد، در آرزوی آن که حتی کلمه‌ای بی‌معنا همچون «ماکو» (ابزار بافندگی) بر زبانش جاری شود و آن کلمه خود سایه‌ای از «کوکو» باشد، و از آن کوکو به «هوهو» رسد و نهایتاً به ادراک خودِ حق. این تمثیل، برای نشان دادن غایت این استغراق، به داستان زلیخا می‌رسد.

زلیخا در عشق یوسف، به مقامی رسیده بود که عالم را یکپارچه آینه‌ی یوسف می‌دید. زبانش جز نام او نمی‌گفت و گوشش جز زمزمه‌ی او نمی‌شنید. او هر چه را می‌دید یا می‌شنید، به یوسف نسبت می‌داد. چنان که مولانا می‌فرماید: «نام جمله چیز یوسف کرده بود.» یعنی گویی هر پدیده‌ای، از کم‌ارزش‌ترین گیاه معطر (سپندان) تا گران‌بهاترین عطر (عود)، در پیش چشمان زلیخا نام «یوسف» بر خود گرفته بود. اطرافیان او نیز نیک می‌دانستند که هر چه زلیخا می‌گوید، در واقع اشاره به یوسف است. اگر از سردی هوا سخن می‌گفت یا از گرمی آن، اگر چیزی را زیبا می‌خواند یا زشت می‌شمرد، منظورش همواره یوسف بود. چنانکه مولوی توضیح می‌دهد، اگر چیزی را ستایش می‌کرد، قصدش «اعتناق» و هم‌آغوشی با یوسف بود و اگر چیزی را نکوهش می‌نمود، منظورش «فراق» و دوری از او بود.

این حکایت نشان می‌دهد که نام دوست و یاد معشوق، می‌تواند جهان را از نو بسازد. در این مقام، نام محبوب همچون «پوستین» می‌شود که در وقت سرما، عاشق را گرم می‌کند و آرامش می‌بخشد. این همان چیزی است که مولانا به صراحت بیان می‌دارد: «این کند در عشق نام دوست این.» یعنی نام دوست در عشق، چنین کارها می‌کند. این، نه تنها یک حالت عاطفی، بلکه یک دگرگونی وجودشناختی در ادراک عاشق است. او دیگر جهان را متشکل از اشیاء گوناگون نمی‌بیند، بلکه همه را جلوه‌ای از محبوب می‌شمارد. این همان یگانگیِ ادراکی است که عارف در آن، جز حق نمی‌بیند و هر ذره‌ای از هستی را تجلی او می‌داند؛ به این معنا که حتی نام‌ها نیز حجاب نمی‌شوند، بلکه خود راهی به سوی حضور می‌گشایند.

نکات کلیدی

  • شدت عشق می‌تواند ادراک انسان را یکپارچه کند و همه چیز را حول محور معشوق بازتعریف نماید.
  • در اوج استغراق عاشقانه، نام معشوق دیگر یک کلمه صرف نیست، بلکه خود به عامل حضور و گرما تبدیل می‌شود.
  • زلیخا نمونه‌ای بارز از تجلی تمام و کمال معشوق در تمام هستی و ادراک عاشق است؛ گویی هر شیء نام یوسف می‌گیرد.
  • این حکایت نشان می‌دهد که چگونه زبان در مقام عشق، معنایی فرازبانی می‌یابد و هر کلامی، اشاره‌ای به معشوق پنهان می‌شود.

Sources: d6-s74 · 00:45:13 d6-s74 · 00:42:57 d6-s74 · 00:47:26 d6-s88 · 19:24:00 d6-s90 · 00:19:49

به زبانِ تو — Oma kielesi · AI

Keskustelu — Kysy tästä säeparista – vastaukset Masnavista, jokainen säe viitattuna

Keskustelusi säilyy tällä laitteella, ellet jaa sitä.

Mitä lukijat kysyivät

Kysymyksiä ei ole vielä jaettu – omasi voisi olla ensimmäinen.