M2:113 — تا هلال روزه را گیرند فال / آن یکی گفت ای عمر اینک هلال

Bait ini mengawali sebuah kisah penting tentang persepsi dan penipuan diri. Sekelompok orang, bersama Khalifah Umar, telah mendaki bukit untuk melihat hilal, bulan sabit muda yang menandai dimulainya bulan suci Ramadan. Melihat hilal bukan sekadar urusan teknis penanggalan; Rumi menyebutnya sebagai fāl, sebuah pertanda baik atau augurium, yang menandakan harapan akan datangnya bulan yang penuh berkah.

Dalam suasana penuh harap inilah, seseorang dengan antusias berteriak bahwa ia telah melihatnya. Seruannya kepada Umar—pemimpin dan otoritas pada saat itu—menunjukkan keyakinan penuhnya. Namun, seperti yang akan diungkapkan bait-bait selanjutnya, apa yang ia lihat bukanlah bulan di langit, melainkan ilusi yang diciptakan oleh sehelai bulu alisnya sendiri yang melengkung. Kegembiraannya yang tulus didasarkan pada kesalahan persepsi.

Dengan demikian, Rumi menyiapkan panggung untuk pelajaran utamanya: betapa mudahnya cacat kecil dalam diri kita—seperti sehelai rambut yang bengkok—dapat memproyeksikan ilusi ke dunia luar dan membuat kita salah mengira realitas subjektif kita sebagai kebenaran objektif.

این بیت، آغاز یک داستان تمثیلی در مورد خطای دید و توهم است. در زمان خلیفه دوم، عمر، گروهی از مردم بر بالای کوهی رفته‌اند تا هلال ماه نو را که نشانه‌ی آغاز ماه رمضان است، رؤیت کنند. دیدن ماه نو، به ویژه ماه رمضان، در فرهنگ اسلامی همواره با حس امید و انتظار همراه بوده و آن را به «فال نیک» می‌گرفتند، یعنی نشانه‌ای از برکت و شروعی مبارک می‌دانستند.

در این میان، یکی از افراد حاضر با هیجان و اطمینان فریاد می‌زند و خلیفه را خطاب قرار می‌دهد که ماه را دیده است. این ادعا، نقطه‌ی شروع داستان است. مولانا از این واقعه‌ی ساده استفاده می‌کند تا به یک مفهوم عمیق عرفانی بپردازد: چگونه یک مانع کوچک و درونی (که بعداً مشخص می‌شود یک تار موی ابروست) می‌تواند حقیقت بیرونی و آشکاری مانند ماه را در آسمان بپوشاند و انسان را به اشتباهی بزرگ دچار کند. این بیت، صحنه‌ی این خطای ادراکی را آماده می‌کند که در آن، اشتیاق و گمان فرد بر دیده‌ی حقیقی او غلبه می‌کند.