M2:114 — چون عمر بر آسمان مه را ندید / گفت کین مه از خیال تو دمید

این بیت در داستان مردی است که در زمان خلافت عمر، ادعا می‌کند هلال ماه رمضان را دیده است. عمر، که به تیزبینی و بصیرت مشهور بود، به آسمان نگاه می‌کند اما چیزی نمی‌بیند. پاسخ او به آن مرد، نکته‌ی اصلی داستان را آشکار می‌کند: آنچه فرد می‌بیند، لزوماً حقیقت خارجی نیست، بلکه می‌تواند بازتابی از دنیای درون، پیش‌فرض‌ها و خیال‌پردازی‌های او باشد.

مولانا از این داستان ساده استفاده می‌کند تا یک اصل مهم عرفانی و روانشناختی را بیان کند: حواس ما و درک ما از واقعیت، به راحتی توسط عوامل درونی فریب می‌خورد. در ادامه‌ی داستان، مشخص می‌شود که یک تار موی ابروی خمیده‌ی آن مرد، در چشم او تصویری شبیه هلال ماه ساخته است. این «موی کژ» نمادی از کوچکترین انحراف درونی (مانند یک میل، یک پیش‌داوری یا یک گمان) است که می‌تواند کل دید ما به جهان را منحرف کند و ما را به ادعاهای باطل بکشاند.

عمر در اینجا نماینده‌ی عقل سلیم، بصیرت معنوی و معیاری برای سنجش حقیقت است. او به جای پذیرش ادعای آن مرد، منشأ آن را در درون خود او جستجو می‌کند و به ما می‌آموزد که پیش از اعتماد به دیده‌های خود، باید از سلامت و راستی «چشم» درونمان مطمئن شویم.