Leggi› Libro 1› La storia del droghiere e del pappagallo, e come il pappagallo versò l'olio nel negozio› Distico 273
M1:273 — هر دو نی خوردند از یک آبْخَور / این یکی خالی و آن پر از شکر
M1:273
شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: هر دو نی از یک آبشخور نوشیدند؛ این یکی تهی ماند و آن دیگری پُر از شکر گشت.
معنا: این بیت به روشنی تفاوت سیرتها و باطنها را علیرغم تشابه ظاهری نشان میدهد. دو نی که از یک منبع تغذیه میکنند، نتیجهای کاملاً متفاوت میدهند: یکی بیحاصل و دیگری پر از شیرینی و برکت.
شرح
من بر این باورم که این بیت، جانِ کلام مولانا را در باب تفاوت باطنها و صورتها فریاد میزند. مولانا پیشتر نیز با مثال زنبور عسل و آهو نشان داده بود که چگونه از یک منبع واحد، نیش و عسل یا سرگین و مُشک ناب پدید میآید. اینجا نیز، دو «نی» را تصویر میکند که از «یک آبخور» مینوشند، اما یکی «خالی» میماند و دیگری «پُر از شکر» میشود. این عینِ حکمت است، حکمتِ تفاوت باطنها.
این اشتباهی است که بسیاری مرتکب میشوند؛ قیاسکردن کار پاکان از خود. عوام میپندارند که «ما بشر، ایشان بشر»، و چون ظاهرِ خورد و خواب و زیست یکسان است، پس باطنها نیز یکسان است. اما این «عَما» و کوری است. پیامبران و اولیا هم غذا میخورند، در بازار راه میروند، اما باطنشان کارخانهای دیگر است؛ کارخانهای که هر ورودی را به محصولی متفاوت تبدیل میکند.
همانطور که قرآن میگوید: «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمؤمنین و لا یزید الظالمین الا خسارا»؛ یک قرآن، یک کلام، اما برای مؤمن شفا و رحمت است و برای ظالم جز خسران نمیافزاید. این همانند چلوکبابی است که برای آدم سالم قوت است، اما برای بیمار میتواند کشنده باشد. آب برای دو نی یکیست، اما ظرفیت وجودی و «کارخانه» درونی هر یک، محصولی متفاوت میدهد. یکی تلخی و تهیبودن، دیگری شیرینی و برکت.
اینجاست که اهمیت «تغییر طبع» روشن میشود. چنانکه مولانا در جایی دیگر میگوید، زاغ سرگینخوار اگر عمر دراز هم بخواهد، برای این است که سرگینخواریاش را ادامه دهد. چه فایدهای دارد هزار سال عمر کنی، اما طبیعتت بر نجاستخواری باشد؟ بهتر است عمر کوتاه کنی اما طبعت را پاک کنی. دعای امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه نیز همین مضمون را دارد: «خدایا تا وقتی عمرم در طاعت تو صرف میشود، به من عمر ده؛ اما اگر مرتع شیطان شد، جانم را بستان.»
پس، این بیت نه فقط یک تمثیل ساده، بلکه دعوتی عمیق به خودشناسی و تغییر باطن است. آنچه میخوری، میبینی، میشنوی، بسته به «کارخانه» وجود تو، به بخل و حسد تبدیل میشود یا به عشق احد. ظاهرها ممکن است فریبنده باشند؛ آنکه صاحب «ذوق» سالم است، آب خوش را از شور میشناسد. این «نی» تو، در این جهان، چه مینوشد و چه محصولی میدهد؟ آیا به شکر بدل میشود یا خالی و بیحاصل میماند؟ این تفاوتِ بیمنتهاست که مولانا بر آن تأکید دارد.
نکات کلیدی
- تفاوت باطنها علیرغم تشابه ظاهری: دو موجود از یک منبع تغذیه میکنند، اما نتایج کاملاً متفاوتی میدهند.
- قیاس کار پاکان از خود اشتباه است: ظاهر یکسان انسانها نباید ما را به همسانی باطنها بفریبد؛ پیامبران و اولیا «کارخانهای» متفاوت دارند.
- نقش «کارخانه» درونی: آنچه میخوری یا میشنوی، بسته به ظرفیت و طبیعت وجودی تو، به نیکی یا پلیدی تبدیل میشود.
- قرآن برای مؤمن شفا و برای ظالم خسران است؛ مثال قرآنی مولانا برای تبیین نتیجهبخش بودنِ متفاوتِ یک منبع واحد.
- اهمیت تغییر طبع: عمر طولانی با طبیعت ناپاک بیفایده است؛ باید باطن را پاک کرد تا از ورودیها محصولی شیرین به دست آید.
- خودشناسی و ذوق سلیم: آدمی باید خود را بشناسد و ذائقه سالمی داشته باشد تا بتواند حقیقت را در پس ظواهر تشخیص دهد.
Sources: d1-s22 · 50:46 d1-s22 · 53:30 d1-s22 · 56:00 d1-s22 · 57:40 d1-s22 · 01:00:20 s04 [40:00]
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: Both reeds drank from the same water-source; This one remained empty, and that one became full of sugar.
Meaning: This verse clearly demonstrates the profound difference in inner natures despite outward similarities. Two reeds, fed by an identical source, yield entirely different results: one remains barren, while the other becomes sweet and full of blessings.
Explanation
I firmly believe this verse encapsulates Rumi's central message regarding the distinction between inner realities and outward forms. Rumi has previously used the examples of bees (yielding sting or honey from the same flower) and gazelles (producing dung or pure musk from the same grass and water) to demonstrate how a singular source can produce radically divergent outcomes. Here, he employs the image of two 'reeds' drinking from 'one water-source,' yet one remains 'empty' while the other becomes 'full of sugar.' This, precisely, is the wisdom of discerning inner differences.
This is the mistake many fall into: measuring the deeds of the pure by one's own limited self. Common folk assume that 'we are human, they are human,' and since the outward appearance of eating, sleeping, and living is the same, then the inner realities must also be identical. But this is 'ʿamā,' blindness. Prophets and saints also eat, walk in the marketplaces, but their inner being is a different 'factory'; a factory that transmutes every input into a distinct output.
Just as the Quran states: 'And We send down of the Quran that which is healing and mercy for the believers, but it does not increase the wrongdoers except in loss.' It is one Quran, one word, but for the believer, it is healing and mercy, while for the wrongdoer, it only adds to their ruin. This is akin to a kabob that gives strength to a healthy person but can be deadly for the ill. The water is the same for the two reeds, but the existential capacity and the inner 'factory' of each yield a completely different product. One produces bitterness and emptiness, the other sweetness and blessing.
This is where the importance of 'changing one's nature' becomes clear. As Rumi says elsewhere, if the dung-eating crow desires a long life, it is merely to continue its dung-eating. What is the use of living a thousand years if your nature remains set on consuming impurities? It is better to shorten your life but purify your nature. Imam Sajjad's prayer in the Sahifeh Sajjadieh echoes this sentiment: 'My God, grant me life as long as my life is spent in Your obedience; but if my life becomes a pasture for Satan, then take my soul before Your wrath overtakes me.'
Thus, this verse is not merely a simple analogy, but a profound invitation to self-knowledge and the transformation of one's inner being. What you consume—what you see, hear, and experience—will, depending on the 'factory' of your existence, either turn into avarice and envy or into the love of the One. Appearances can be deceiving; only one with a healthy 'taste' can distinguish sweet water from salty. What does your 'reed' drink in this world, and what product does it yield? Does it turn to sugar, or does it remain empty and barren? This is the infinite difference Rumi emphasizes.
Key takeaways
- The difference in inner natures despite outward similarity: Two beings drawing from the same source yield entirely different results.
- Misjudgment by superficial comparison: The outward sameness of humans should not deceive us into equating their inner realities; prophets and saints possess a different 'factory.'
- The role of the inner 'factory': What you consume or hear is transmuted into virtue or vice depending on your existential capacity and inherent nature.
- The Quran as healing for believers and loss for wrongdoers: Rumi's Quranic example illustrates the disparate outcomes of a singular source.
- The importance of transforming one's nature: A long life with an impure nature is futile; one must purify the inner self to produce sweet results from inputs.
- Self-knowledge and sound discernment: One must know oneself and possess a healthy 'taste' to discern truth behind appearances.
Sources: d1-s22 · 50:46 d1-s22 · 53:30 d1-s22 · 56:00 d1-s22 · 57:40 d1-s22 · 01:00:20 s04 [40:00]
به زبانِ تو — La tua lingua · AI
Bait ini dengan jelas menunjukkan perbedaan sifat dan batin manusia, meskipun penampilan luarnya serupa. Dua batang buluh yang diberi makan dari sumber yang sama menghasilkan buah yang sama sekali berbeda: yang satu mandul, sementara yang lain menjadi manis dan penuh berkah.
Bait ini adalah inti dari pesan Rumi mengenai perbedaan antara hakikat batin dan bentuk lahiriah. Sebelumnya, Rumi telah menggunakan contoh lebah (yang menghasilkan sengat atau madu dari bunga yang sama) dan kijang (yang menghasilkan kotoran atau kesturi murni dari rumput dan air yang sama) untuk menunjukkan bagaimana satu sumber dapat melahirkan hasil yang sangat bertentangan. Di sini, ia menggambarkan dua "buluh" yang minum dari "satu sumber air", tetapi yang satu tetap "hampa" dan yang lain menjadi "penuh gula". Inilah hikmah tentang perbedaan batin.
Kesalahan yang dilakukan banyak orang adalah mengukur perbuatan orang-orang suci dengan standar diri mereka sendiri. Orang awam berpikir, "kita manusia, mereka pun manusia." Karena penampilan lahiriah dalam hal makan, tidur, dan hidup tampak sama, mereka menyimpulkan bahwa batinnya pun sama. Namun, ini adalah kebutaan ('amā). Para nabi dan wali juga makan dan berjalan di pasar, tetapi batin mereka adalah "pabrik" yang berbeda; sebuah pabrik yang mengubah setiap masukan menjadi keluaran yang unik.
Sebagaimana dinyatakan dalam Al-Qur'an: "Dan Kami turunkan dari Al-Qur'an sesuatu yang menjadi penawar dan rahmat bagi orang-orang yang beriman dan Al-Qur'an itu tidaklah menambah kepada orang-orang yang zalim selain kerugian." (QS 17:82). Al-Qur'an itu satu, firman-Nya satu, tetapi bagi orang mukmin ia adalah penyembuh dan rahmat, sedangkan bagi orang zalim ia hanya menambah kerugian. Air untuk kedua buluh itu sama, tetapi kapasitas eksistensial dan "pabrik" batin masing-masing menghasilkan produk yang berbeda. Yang satu menghasilkan kepahitan dan kehampaan, yang lain kemanisan dan keberkahan.
Oleh karena itu, bait ini bukan sekadar analogi sederhana, melainkan undangan mendalam untuk mengenal diri dan mengubah batin. Apa yang engkau konsumsi—apa yang engkau lihat, dengar, dan alami—akan, bergantung pada "pabrik" wujudmu, berubah menjadi keserakahan dan kedengkian atau menjadi cinta kepada Yang Maha Esa. Penampilan bisa menipu; hanya orang yang memiliki "rasa" (dzawq) yang sehat yang dapat membedakan air tawar dari air asin. "Buluh" dirimu di dunia ini, apa yang ia minum dan produk apa yang ia hasilkan? Apakah ia berubah menjadi gula, atau tetap hampa dan mandul? Inilah perbedaan tak terhingga yang ditekankan oleh Rumi.
- آبْخَور
- Secara harfiah 'tempat minum air'. Dalam konteks ini, berarti sumber air, mata air, atau sumber nutrisi yang sama.
- نی
- Buluh, alang-alang, atau tebu. Dalam puisi sufi, sering kali menjadi simbol bagi jiwa manusia yang merindukan asalnya (Tuhan), seperti dalam pembukaan Masnavi.
این بیت تفاوت عمیق میان باطنها را با وجود شباهت ظاهری نشان میدهد. دو نی که از یک منبع تغذیه میکنند، نتایجی کاملاً متفاوت به بار میآورند: یکی بیثمر میماند و دیگری سرشار از شیرینی و برکت میشود.
این بیت، به باور دکتر سروش، جانِ کلام مولانا در باب تفاوت میان باطن و ظاهر است. مولانا پیش از این با مثال زنبور (که از یک گل، یکی نیش و دیگری عسل میسازد) و آهو (که از یک گیاه، یکی سرگین و دیگری مشک خالص تولید میکند) نشان داده بود که چگونه یک منبع واحد میتواند به نتایج متضاد بینجامد. در اینجا نیز دو «نی» را به تصویر میکشد که از «یک آبخور» مینوشند، اما یکی «خالی» و دیگری «پر از شکر» میشود. این عین حکمتِ تفاوت باطنهاست.
خطای بزرگ بسیاری از مردم، قیاس کردن پاکان با خودشان است. عوام گمان میکنند چون ظاهر زندگی پیامبران و اولیا مانند خوردن و خوابیدن، شبیه آنهاست، پس باطنشان نیز یکسان است. مولانا این نگاه را «عَمی» یا کوری مینامد. اولیای حق نیز مانند دیگران غذا میخورند و در بازار راه میروند، اما وجود درونی آنها «کارخانهای» دیگر است که هر ورودی را به محصولی کاملاً متفاوت تبدیل میکند.
این مضمون در قرآن نیز آمده است: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنینَ وَ لا یَزیدُ الظَّالِمینَ إِلاَّ خَساراً» (اسراء، ۸۲). یعنی قرآن که یک کلام واحد است، برای مؤمنان شفا و رحمت است اما برای ستمکاران جز زیان و خسران نمیافزاید. آب برای هر دو نی یکی است، اما این ظرفیت وجودی و «کارخانهٔ» درونی هر یک است که محصول نهایی را تعیین میکند: یکی تلخی و پوچی، و دیگری شیرینی و برکت.
بنابراین، این بیت تنها یک تمثیل ساده نیست، بلکه دعوتی است به خودشناسی و دگرگونی باطن. آنچه میخوریم، میشنویم و تجربه میکنیم، بسته به کیفیت وجود ما، یا به بخل و حسد تبدیل میشود یا به نور و عشق الهی. ظاهرها فریبندهاند و تنها کسی که «ذوق» سلیم دارد، میتواند آب شیرین را از آب شور تشخیص دهد. پرسش اصلی این است: «نی» وجود تو از این دنیا چه مینوشد و چه محصولی میدهد؟ آیا به شکر تبدیل میشود یا پوچ و بیحاصل میماند؟ این همان تفاوت بیانتهایی است که مولانا بر آن تأکید میکند.
- آبْخَور
- سرچشمه، منبع آب، آبشخور
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.