Leggi› Libro 6› Il Re di Corasmia (che Dio abbia misericordia di lui) vide durante una passeggiata nella sua processione un cavallo molto raro, e il cuore del Re fu attratto dalla bellezza e dalla vivacità di quel cavallo. Ma Imad al-Mulk raffreddò l'interesse del Re per il cavallo nel suo cuore, e il Re scelse di ascoltare la sua parola piuttosto che fidarsi della sua vista. Come disse il saggio (che Dio abbia misericordia di lui) nell'Ilahi-nama: "Quando la lingua diventa invidiosa, il mediatore di Giuseppe troverai da un pezzo di tela grezza. Dalla mediazione dei fratelli invidiosi di Giuseppe, tanta bellezza fu nascosta e apparve brutta agli occhi degli acquirenti che 'ne erano tra i disinteressati' (Corano 12:20)."› Distico 3348

M6:3348 — پس تجسس کرد عقل پادشاه / کین چه باشد که زند بر عقل راه

پس تجسس کرد عقل پادشاهکین چه باشد که زند بر عقل راه
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3348

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه عقل پادشاه به تفکر فرو رفت که این چه جذبه‌ای است که عقل را به خود مشغول می‌دارد؟ معنا: پادشاه با خود می‌اندیشد که چرا این اسب تا این حد قلب او را ربوده و عقل او را به چالش کشیده است، در حالی که او خود از ده‌ها اسب دیگر بی‌نیاز است.

شرح

این بیت آغازینِ تأملِ عمیق یک پادشاهِ خوارزمشاهی است که مولانا از او می‌گوید. شاهی که ویژگی‌های خاص خود را دارد، زیرک و نازک‌بین است؛ نه هر کسی. او در برابر یک اسبِ نجیب و زیبا، ناگهان گرفتارِ کششی می‌شود که عقلش را به پرسش می‌کشد. اینجا عقل، این پادشاهِ درونی، به تجسس می‌افتد؛ می‌پرسد که این چه حالتی است، این چه جذبه‌ای است که بر من چیره شده و راهم را زده است؟

ببینید، پادشاه خود می‌داند که چشمش «پر است و سیر است و غنی». یعنی کمبودی ندارد، دارایی‌اش بسیار است، از دویست خورشید روشنایی دارد؛ کنایه از بینش و ثروت فراوان اوست. این حالتِ سیری و بی‌نیازی، سؤال او را عمیق‌تر می‌کند. اگر فقیرِ دل بود، ممکن بود چنین شیفتگی‌ای را طبیعی بداند، اما او که از نظر مادی و ظاهری در اوج غناست، این کششِ باطنی را غریب می‌یابد.

مولانا اینجا بازی ظریفی با اصطلاحات شطرنج می‌کند و از عمق آگاهی‌اش به این بازی پرده برمی‌دارد. شاه می‌گوید: «ای رخ شاهان بر من بیدقی / نیم اسبم در رباید بی‌حقی». این یعنی چه؟ یعنی در نگاه او، دیگر شاهان و مقامشان به منزله «بیدق» هستند؛ پیاده‌هایی بی‌اهمیت در برابر «رخ» او که مهره‌ای قدرتمند است. او خود را در اوج می‌بیند. حال، چگونه ممکن است «یک نیم اسبی بی‌حقی»، یعنی اسبی که به ظاهر حق و شایستگیِ چنین دلبری‌ای را ندارد، بیاید و دل او را برباید؟ این جاذبه‌ای است که منطق و عقل پادشاه آن را برنمی‌تابد و به دنبال سرچشمه‌ای پنهان برای آن است. این سؤال عمیقِ پادشاه، نشانه «اهلیت» اوست؛ اهلیتی برای دریافت پیام‌های نهفته، برای درک اینکه گاهی جذبه‌ای فراتر از ظاهر و منطق عمل می‌کند، و اینجاست که پای یک «جادوی» الهی به میان می‌آید.

نکات کلیدی

  • تجسس عقل در برابر جاذبه‌های ناگهانی و نامنتظره.
  • محدودیت منطق و عقل در تحلیل کشش‌های باطنی و فراعقلی.
  • هر جاذبه عمیق و غیرقابل توضیح می‌تواند حامل پیامی از سوی مبدأ باشد.
  • ارزش درونی و 'اهلیت' فرد در درک این پیام‌های نهفته.
  • عشق گاهی از جایی می‌آید که از نظر منطقِ «داشتن» یا «ارزشمندی»، حقش نیست.

Sources: d6-s75 · 00:52:51

❋

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.