M2:2934 — گر نبودی در جهان نقدی روان / قلبها را خرج کردن کی توان

مولانا در این بخش از مثنوی به کثرت و تضاد عقاید و مکاتب فکری در جهان می‌پردازد. او می‌گوید که اگرچه بسیاری از این راه‌ها به حقیقت کامل نمی‌رسند، اما نباید همه را یکسره باطل و گمراه دانست. استدلال او این است که «باطل» و «دروغ» برای آنکه بتوانند وجود داشته باشند و کسی را فریب دهند، نیازمند وجود یک «حق» و «راست» هستند که از آن تقلید کنند.

این بیت، این ایده را با یک مثال روشن توضیح می‌دهد: سکه‌های تقلبی (قلب) تنها در صورتی ارزش و امکان خرج شدن پیدا می‌کنند که سکه‌های اصلی و معتبر (نقد روان) در بازار وجود داشته باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند یک اسکناس تقلبی از پولی که اصلاً وجود خارجی ندارد بسازد و خرج کند. به همین ترتیب، وجود ادعاهای معنوی دروغین و مکاتب فکری منحرف، خود گواهی بر این است که یک حقیقت اصیل و نابی وجود دارد که اینها همگی نسخه‌های بدلی و ناقصی از آن هستند. بنابراین، سالک نباید از دیدن این همه اختلاف و تضاد ناامید شود، بلکه باید بداند که در پس این همه ادعای دروغین، حقیقتی در جریان است که باید آن را جستجو و پیدا کرد.