M2:2935 — تا نباشد راست کی باشد دروغ / آن دروغ از راست می‌گیرد فروغ

مولانا در این بخش از مثنوی به مسئله‌ی وجود مکتب‌ها و باورهای گوناگون و متضاد می‌پردازد. او استدلال می‌کند که نباید همه‌ی آنها را به کلی باطل و گمراهی محض دانست. وجود این همه باورهای نادرست و «دروغین»، خود دلیلی بر وجود یک «حقیقت» اصلی است.

همان‌طور که سکه‌ی تقلبی (قلب) فقط به اعتبار وجود سکه‌ی اصلی (زر) ساخته و خرج می‌شود، باورهای باطل نیز جلوه و فروغ خود را از حقیقت می‌گیرند. دروغ، انگلی است که بر پیکر راستی زندگی می‌کند. اگر هیچ حقیقت مطلقی در جهان وجود نداشت، هیچ باطل و دروغی نیز نمی‌توانست شکل بگیرد و مشتری پیدا کند. مردم به امید یافتن حقیقت است که گاهی به دام باطل می‌افتند، همان‌طور که کسی به امید خریدن گندم مرغوب، فریب جوی گندم‌نما را می‌خورد.

بنابراین، کثرت راه‌ها و عقاید نباید سبب ناامیدی سالک شود. بلکه باید نشانه‌ای باشد از اینکه حقیقتی در این میان پنهان است و وظیفه‌ی انسان «مؤمن کیس» (مؤمن زیرک) این است که با بصیرت، حقیقت را از میان انبوه مدعیان دروغین تشخیص دهد و برگزیند.