읽기› 권 5› 숙명론자에게 답하고 선택의 자유와 명령 및 금지의 타당성을 증명하는 이야기. 숙명론자의 변명은 어떤 종교나 신념에서도 받아들여지지 않으며, 그가 저지른 행위에 대한 처벌로부터 벗어나게 해주지 않는다. 이블리스가 “당신이 나를 유혹했으므로(بما اغویتنی)”라고 말함으로써 구원받지 못한 것처럼 말이다. 그리고 작은 것은 큰 것을 가리킨다.› 대구 3094
M5:3094 — زانک بیخواه تو خود کفر تو نیست / کفر بیخواهش تناقض گفتنیست
M5:3094
의미 · به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI
کفر و بیدینی تنها زمانی به تو نسبت داده میشود که با اراده و خواست خودت آن را انتخاب کرده باشی؛ تصور کفر بدون وجود اراده، یک تناقض منطقی است.
این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا در اینجا استدلالی قاطع علیه جبریون (کسانی که معتقدند انسان از خود ارادهای ندارد و همه چیز تقدیر الهی است) مطرح میکند.
منطق مولانا ساده و کوبنده است: اگر اراده و «خواست» تو در کار نباشد، چگونه میتوان «کفر» را به تو نسبت داد؟ کفر، به معنای انکار آگاهانهٔ حقیقت، ماهیتاً یک «انتخاب» است. اگر کسی را مجبور به انجام کاری کنند، آن عمل دیگر فعلِ او محسوب نمیشود. به همین ترتیب، اگر کفر ورزیدن محصول ارادهٔ آزاد انسان نباشد، دیگر «کفرِ» او نیست، بلکه رویدادی است که برای او اتفاق افتاده است. در این صورت، مسئولیت و سرزنش و کیفر نیز بیمعنا میشود.
عبارت «تناقض گفتنیست» در مصرع دوم، این نکته را به اوج میرساند. مولانا میگوید حرف زدن از «کفرِ بیاراده» مانند حرف زدن از «دایرهٔ مربع» است؛ یک ترکیب متناقض و بیمعناست. این بیت، هستهٔ اصلی استدلال مولانا در اثبات اختیار انسان است: خودِ مفاهیمی چون ایمان، کفر، امر، نهی، پاداش و جزا، همگی بر پیشفرض وجود ارادهٔ آزاد در انسان بنا شدهاند و بدون آن فرو میریزند.
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- خواه
- خواست، اراده، میل
- تناقض گفتنیست
- گفتن آن متناقض است، حرفی ضد و نقیض است
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.