Lezen› Daftar 5› Een verhaal ook als antwoord aan de fatalist en ter bevestiging van de vrije wil en de geldigheid van geboden en verboden, en de uitleg dat het excuus van de fatalist in geen enkele religie en in geen enkel geloof aanvaard wordt en geen vrijspraak oplevert van de straf voor de daad die hij heeft begaan, net zoals Iblis de fatalist geen vrijspraak kreeg toen hij zei: 'Omdat U mij heeft misleid.' En het kleine duidt op het grote› Vers 3089
M5:3089 — نادر این باشد که چندین اختیار / ساجد اندر اختیارش بندهوار
M5:3089
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
شگفتی بزرگ این است که ارادههای بیشمار آفریدگان، همگی در برابر ارادهی مطلق خداوند تسلیم و فرمانبردار هستند.
مولانا در اینجا به اوج بحث خود در مورد جبر و اختیار میرسد. او پیش از این بیت، قدرت انسان بر اشیاء بیجان را مثال زده است: همانطور که نجار بر چوب و آهنگر بر آهن تسلط دارد، خداوند نیز بر اراده و اختیار انسانها مسلط است. اما تفاوت کلیدی و شگفتانگیزی وجود دارد.
نجار و آهنگر با موجوداتی بیاختیار سروکار دارند، اما خداوند بر موجوداتی حاکم است که خود دارای اختیار و ارادهاند. شگفتی و «نادر» بودن کار حق در همین است: او نظامی آفریده که در آن، ارادههای بیشمار انسانی (چندین اختیار) آزادانه عمل میکنند، اما در نهایت، همگی همچون بندهای فرمانبردار (بندهوار) در برابر ارادهی فراگیر و مطلق او سر تسلیم فرود میآورند (ساجد). این تصویر سجده، اوج خضوع و تسلیم است.
این بیت، راهحل مولانا برای معمای جبر و اختیار است: اختیار انسان واقعی و معتبر است، اما این اختیار در درون اقیانوس ارادهی الهی شناور است و از آن خارج نیست. خداوند ارادهی انسان را نفی یا حذف نمیکند، بلکه آن را در بر میگیرد و جهت میدهد. این همان حقیقتی است که درک آن، انسان را از ورطهی جبرگرایی مطلق (که مسئولیت را از فرد سلب میکند) و اختیارگرایی مطلق (که خداوند را از صحنه خارج میکند) نجات میدهد.
- نادر
- کمیاب، شگفتانگیز، بینظیر
- چندین
- این همه، بسیار، بیشمار
- اختیار
- اراده، توانایی انتخاب، خواست
- ساجد
- سجدهکننده، تسلیم، خاضع
- اندر
- در، در برابرِ
- بندهوار
- مانند بنده، همچون غلامی فرمانبردار
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.