Lezen› Daftar 5› Een verhaal ook als antwoord aan de fatalist en ter bevestiging van de vrije wil en de geldigheid van geboden en verboden, en de uitleg dat het excuus van de fatalist in geen enkele religie en in geen enkel geloof aanvaard wordt en geen vrijspraak oplevert van de straf voor de daad die hij heeft begaan, net zoals Iblis de fatalist geen vrijspraak kreeg toen hij zei: 'Omdat U mij heeft misleid.' En het kleine duidt op het grote› Vers 3088
M5:3088 — هست آهنگر بر آهن قیمی / هست بنا هم بر آلت حاکمی
M5:3088
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
این بیت با مثال نشان میدهد که همانطور که یک صنعتگر بر مواد و ابزار بیجان خود تسلط کامل دارد، انسان نیز بر اشیاء و امور بیاختیار حاکم است و این قدرت، مقدمهای برای فهم قدرت خداوند بر موجودات بااختیار است.
مولانا در این بخش از مثنوی، در حال بحث دربارهٔ مسئلهٔ پیچیدهٔ جبر و اختیار است. او استدلال میکند که قدرت مطلق خداوند، اختیار انسان را نفی نمیکند. برای روشن کردن این مفهوم، او از مثالهای ملموس دنیای صنعتگری استفاده میکند.
در بیت قبل، مولانا به تسلط نجار بر چوب و نقاش بر زیبایی اشاره کرده بود. این بیت همان منطق را ادامه میدهد. آهنگر را در نظر بگیرید؛ او بر آهنِ سخت و بیجان، «قَیّم» یا سرپرست و مسلط است. آهن هیچ اختیاری از خود ندارد و کاملاً در دست آهنگر است تا به هر شکلی که میخواهد آن را دربیاورد. به همین ترتیب، بنّا بر ابزارهای خود مانند تیشه و ماله «حاکم» است. این ابزارها ارادهای ندارند و صرفاً وسیلهای برای تحقق ارادهٔ بنّا هستند.
نکتهٔ اصلی مولانا این است: همانطور که انسانها (صنعتگران) بر اشیاء بیاختیار (آهن، چوب، ابزار) قدرتی مسلم و آشکار دارند، خداوند نیز بر موجوداتِ صاحب اختیار (انسانها) قدرتی برتر و کامل دارد. اما همانطور که قدرت آهنگر، «آهن بودنِ» آهن را از بین نمیبرد، قدرت خداوند نیز «اختیار داشتنِ» انسان را محو نمیکند. این تشبیه، مقدمهای است برای اثبات اینکه ارادهٔ الهی میتواند در عین وجود داشتن، با اختیار انسان نیز سازگار باشد و عذر جبری برای گناهان پذیرفته نیست.
- قیمی
- سرپرست، نگهبان، کسی که بر چیزی تسلط و قیمومیت دارد.
- آلت
- ابزار، وسیلهٔ کار.
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.