Lezen Daftar 6 Sayyid Malik Tirmidhi kondigt aan: 'Wie binnen drie of vier dagen naar Samarkand reist voor een belangrijke aangelegenheid, zal een gewaad, een paard, een slaaf, een slavinnen en zoveel goud ontvangen.' De hofnar hoort het nieuws van deze aankondiging in het dorp en komt naar de koning in de paardenstal en zegt: 'Ik kan in elk geval niet gaan.' Vers 2609

M6:2609 — در روش یمشی مکبا خود چرا / چون همی‌شاید شدن در استوا

در روش یمشی مکبا خود چراچون همی‌شاید شدن در استوا
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:2609

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چرا در راه رفتن، سرنگون و افتاده گام برمی‌داری، حال آنکه می‌توانی راست‌قامت و معتدل راه بپیمایی؟

معنا: این بیت با الهام از قرآن، پرسشی بلاغی مطرح می‌کند: چرا انسان باید راهی کژ و ناراست برگزیند، در حالی که مسیر راست و معتدل پیش روی اوست؟ این پرسش دعوت به انتخابی آگاهانه برای سلوکی صحیح است.

شرح

مولانا، این عارف ژرف‌بین و فیلسوفِ شوریده‌حال، در این بیت از مثنوی معنوی، پرسشی را مطرح می‌کند که به عمق زندگی و سیر و سلوک بشری می‌پردازد. بیت با اقتباس مستقیم از کلام وحی در سوره مُلک آغاز می‌شود: «أَفَمَن يَمْشِي مُكِبًّا عَلَىٰ وَجْهِهِ أَهْدَىٰ أَمَّن يَمْشِي سَوِيًّا عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ». این پرسش قرآنی، مبنای کلام مولانا قرار می‌گیرد.

من «یمشی مکباً» را کسی می‌دانم که بر سر یا بر روی خود راه می‌رود؛ یعنی کژ و ناراست، سر به زیر و غیرمعتدل. این تصویری است از کسی که از روی ناآگاهی، غرور، یا بی‌فکری، راهی دشوار و منحرف را برگزیده است. در مقابل آن، «در استوا» را به معنای راه رفتن بر پا، راست‌قامت، معتدل و در مسیر مستقیم می‌فهمم. این همان صراط مستقیمی است که در قرآن بارها بر آن تاکید شده است.

مولانا با این پرسش بلاغی، گویی انسان را به تأملی عمیق فرامی‌خواند: چرا باید در امور زندگی، در شیوه‌ی تفکر، در اخلاق، در تصمیم‌گیری‌ها، راهی کژ و معوج را انتخاب کنیم، در حالی که طریق راست و معتدل پیش روی ماست و امکان طی کردن آن فراهم است؟ این نه فقط یک توصیه اخلاقی، بلکه یک حکم وجودی است؛ یک دعوت به خروج از ظلمت جهل و انحراف به سوی روشنایی اعتدال و حکمت.

مولانا بلافاصله پس از طرح این بیت، یکی از مصادیق عینی «در استوا» راه رفتن را بیان می‌کند: «مشورت کن با گروه صالحان / بر پیمبر امر «شاورهم» بدان». او این حرکت راست‌قامتانه را در مشورت جستن از خردمندان و نیکوکاران می‌بیند. پیامبر اکرم (ص) با وجود مقام وحی، مأمور به مشورت با اصحاب خود بود («و شاورهم فی الامر»). این امر الهی، بی‌تردید صوری نبوده است. کسانی که مشورت پیامبر را تنها برای دلخوش کردن اطرافیان یا ظاهرسازی دانسته‌اند، از فهم عمیق معارف دینی و سیره نبوی به دور بوده‌اند. این نه فقط یک دستور العمل برای مؤمنان عادی، بلکه برای رهبران و پیشوایان دینی نیز امری حقیقی و نافذ است.

همان‌طور که استغفار پیامبران برای گناهانشان، حقیقی بود و نه صرفاً برای تعلیم مردم، مشورت ایشان نیز حقیقی و از روی نیاز به خرد جمعی بود. این نشان می‌دهد که «استوا» و راه رفتن راست، حتی برای والاترین انسان‌ها نیز، شامل تواضع در برابر عقل جمعی و پرهیز از خودرأیی است. «یمشی مکبا» نمادی است از اتکاء به نفسِ تنها و نابسنده، و «در استوا» نمادی است از گشودگی به حکمت، راهنمایی و مشورت که انسان را از سقوط و انحراف حفظ می‌کند.

نکات کلیدی

  • بیت، با الهام از قرآن، انتخابی میان راه کژ و راه راست در زندگی را مطرح می‌کند.
  • «یمشی مکبا» نماد کژروی، خودرأیی، و ناآگاهی است و «در استوا» نماد راه راست، اعتدال و حکمت.
  • مولانا مشورت با «گروه صالحان» را یکی از بارزترین مصادیق «در استوا» راه رفتن می‌داند.
  • دستور خداوند به پیامبر برای مشورت («شاورهم فی الامر») حقیقی بوده و نه صوری؛ این اصل برای همه صادق است.
  • تواضع در برابر خرد جمعی و پرهیز از خودبینی، از ارکان راه راست و معتدل است.

Sources: d6-s60 · 02:53:00 d6-s60 · 03:53:00 d6-s60 · 13:27:00 d6-s60 · 14:11:00

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.