Lezen› Daftar 6› Het verhaal van Abd al-Ghaus en hoe hij door de djinns werd ontvoerd, en hoe hij jarenlang onder de djinns woonde, en hoe hij na jaren terugkeerde naar de stad en zijn eigen kinderen niet meer verdragen kon, vanwege zijn verwantschap en sympathie met de djinns.› Vers 2995

M6:2995 — چون نهد در تو صفات جبرئیل / هم‌چو فرخی بر هواجویی سبیل

چون نهد در تو صفات جبرئیلهم‌چو فرخی بر هواجویی سبیل
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:2995

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر حق تعالی در وجود تو صفات جبرئیل را قرار دهد، تو نیز همچون پرنده‌ای فرخنده، راهی در آسمان‌ها می‌جویی. معنا: این بیت بیانگر آن است که سرشت درونی و صفاتی که در وجود انسان نهاده می‌شود، مسیر و میل او را به سوی عالم غیب یا عالم ناسوت هدایت می‌کند.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخن مولوی می‌آید که «هر طرف چه می‌کشد تن را؟ نظر / بی‌خبر را که کشاند؟ باخبر». یعنی این فکر و ارادهٔ ماست که تن و کالبد ما را به سویی می‌کشاند و به حرکت درمی‌آورد. این نظر، نه به معنای نگاه ظاهری، که به معنای نظر عقلانی و بینش درونی است.

من می‌بینم که مولوی در اینجا یک مقایسهٔ درخشان می‌کند. او می‌گوید اگر در تو صفات جبرئیلی، یعنی صفات سبک‌روحی و تجرد و پرواز پیدا شود، آنگاه تو هم مانند یک «فرخی»، یعنی پرنده‌ای که در او خصال نیکو نهاده شده است، چشمت را به هوا می‌دوزی و «از زمین بیگانه، عاشق بر سما» می‌شوی. آری، این حالت کسانی است که از زمین و علائق آن بیگانه شده‌اند و دل به آسمان و معارف الهی سپرده‌اند. حرکت، میل و خواست آن‌ها رو به بالاست؛ پرواز می‌کنند، زیرا بال‌هایی از جنس سبک‌روحی و تجرد یافته‌اند.

اما بلافاصله و در مقابل این حال، مولوی صفات دیگری را هم ذکر می‌کند و می‌فرماید: «چون نهد در تو صفت‌های خری / صد پرت گر هست، بر آخور پری». این نهایت بیان است! می‌گوید اگر در وجود کسی صفات خری، یعنی سنگینی، جهل و میل به مادیات و شکم‌بارگی نهاده شود، هرچند که صد پر و بال هم داشته باشد، مقصد نهایی او «آخور» است. یعنی هرچقدر هم که استعداد پرواز و اوج گرفتن داشته باشد، اما سرانجام به سمت آن چیزی می‌رود که میل و خصلت درونی‌اش او را به آن سوق می‌دهد. چنین کسی همهٔ دنیا را در شکم و اندام‌های زیرین خلاصه می‌کند و میلش به همین‌هاست.

پس، این بیت و ابیات پس از آن، به ما می‌آموزد که انسان همواره در دوگانه‌ای از خصال متضاد قرار دارد. آن چیزی که در او نهاده می‌شود – چه به اختیار و چه به تقدیر – تعیین‌کنندهٔ راه و رسم زندگی اوست. این نه فقط یک انتخاب، بلکه یک سرنوشت باطنی است که از جنس صفات درونی انسان شکل می‌گیرد. این جوهر معرفتی مولوی است که جوهرهٔ وجود ما، نه صرفاً جسم ما، که صفات و خوی‌های پنهان در ماست؛ و همین صفات، ما را به سوی آسمان یا آخور می‌کشانند.

نکات کلیدی

  • سرشت درونی و صفات نهفته در انسان، مسیر زندگی و معنوی او را تعیین می‌کند.
  • صفات جبرئیلی نماد سبک‌روحی، تجرد و اوج‌گیری به سوی عالم معناست.
  • میل به آسمان و بیگانگی از زمین، نتیجهٔ کمال صفات ملکوتی است.
  • وجود «خوی خری» و سنگینی مادیات، حتی با داشتن استعدادهای بزرگ، انسان را به سوی حضیض می‌کشاند.
  • هر کس به اندازهٔ صفات درونی‌اش پرواز می‌کند یا به زمین می‌چسبد.

Sources: d6-s67 · 01:00:04 d6-s67 · 01:00:56 d6-s67 · 01:02:20

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.