Lezen Daftar 6 Het verhaal van Imru' al-Qais, die een koning van de Arabieren was en buitengewoon mooi van uiterlijk was, de Jozef van zijn tijd. En de Arabische vrouwen, zoals Zulaikha, waren dolverliefd op hem. En hij was een dichter, van nature geneigd om te zeggen: 'Sta stil, laten we huilen ter herinnering aan een geliefde en een verblijf.' Terwijl alle vrouwen hem met heel hun ziel zochten, waarom dan zijn gedichten en zijn jammerklachten? Tenzij hij wist dat dit alles slechts afbeeldingen waren die op de planken van aarde waren geschilderd. Uiteindelijk overkwam deze Imru' al-Qais een toestand waarin hij midden in de nacht zijn koninkrijk en kinderen verliet, zich in een derwisjmantel verborg en van het ene land naar het andere trok, op zoek naar Degene die vrij is van landsgrenzen: 'Hij begunstigt met Zijn genade wie Hij wil.' Tot het einde. Vers 4029

M6:4029 — ور بگفتی که به درد آمد سرم / ور بگفتی درد سر شد خوشترم

ور بگفتی که به درد آمد سرمور بگفتی درد سر شد خوشترم
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4029

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر می‌گفت که سرم به درد آمد، یا اگر می‌گفت که از این درد سر خوش‌تر شدم. معنا: زلیخا چنان در عشق یوسف غرق بود که حتی از درد سر خود یا احساس بهبودی از آن، کنایه‌ای به وصال یا فراق معشوق می‌یافت و اطرافیان نیز سخنانش را اینگونه می‌فهمیدند.

شرح

من این بیت را در سیاق داستان زلیخا و یوسف، از دفتر ششم مثنوی، مطرح کرده‌ام. مولانا در اینجا به تصویر کشیدن عاشقی می‌پردازد که وجودش از عشق چنان سرشار شده که دیگر هیچ چیزی در عالم برای او استقلال معنایی ندارد. برای زلیخا، یوسف محور مطلق همه چیز بود. هر سخنی که بر زبان می‌آورد، چه دربارهٔ پدیده‌های طبیعی باشد، چه احوال شخصی، همگی به نوعی به وصال یا فراق یوسف بازمی‌گشت. در این بیت نیز می‌بینیم که حتی یک درد فیزیکی و معمولی، مثل درد سر، یا بهبود و رهایی از آن، برای زلیخا رنگ و بویی از یوسف می‌گرفت. اگر می‌گفت «به درد آمد سرم»، این خود کنایه‌ای بود از دوری و فراق یوسف؛ و اگر می‌گفت «درد سر شد خوشترم»، از آن حال خوش به معنای نوعی وصال یا نزدیکی به او تعبیر می‌کرد. اطراف و اطرافیانش نیز کاملاً این رمز و راز را دریافته بودند و می‌دانستند که منظور او از هر کلام، هرچند ظاهری عادی داشته باشد، در نهایت یوسف است. این اوج عشق و حیرت است که هر چیزی در جهان، از سپندان تا عود، از نور خورشید تا تاریکی شب، و حتی از درد تا بهبودی، تماماً در آینهٔ معشوق تبلور می‌یابد. در چنین وضعی، نام معشوق دیگر یک اسم ساده نیست؛ بلکه خود گرمابخش وجود عاشق می‌شود، همچون پوستی برای رهایی از سرما، چنانکه مولانا می‌فرماید: «وقت سرما بودی او را پوستین / این کند در عشق نام دوست این». این دقیقاً همان معنایی است که ما از مفهوم «انسان تک‌معناگرا» یا «تک‌قطبی» در عشق می‌فهمیم، که همهٔ هستی‌اش حول یک محور می‌چرخد.

نکات کلیدی

  • عشق زلیخا جهان‌بینی او را تک‌قطبی ساخته بود، طوری که هر امری به یوسف گره می‌خورد.
  • حتی رنج‌های جسمانی مانند سردرد، به بهانه‌ای برای ابراز وصال یا فراق معشوق تبدیل می‌شدند.
  • بیان «خوشتر» شدن از درد سر نشان می‌دهد که در عشق، حتی ناخوشی‌ها نیز می‌توانند از طریق پیوند با معشوق، معنای خوشایندی بیابند.
  • این شیوهٔ کلام، نمایانگر ژرفای عشق است که در آن، هیچ چیز استقلال معنایی ندارد و همه چیز نمادی از معشوق است.
  • در این مقام، نام معشوق، حتی در غیاب او، گرمابخش و مایهٔ آرامش عاشق است.

Sources: d6-s88 · 20:05:00 d6-s88 · 20:55:00 d6-s90 · 00:19:49

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.