Lezen Daftar 6 Na hun geheime verblijf in de steden van China, in de hoofdstad, en na een lange periode van ongeduld, verloor de oudste zijn geduld en zei: 'Ik ga, vaarwel. Ik zal mezelf aan de koning aanbieden, maar een stap die mij naar mijn doel brengt, of ik werp mijn hoofd als offer.' En: 'O voeten, breng mij naar het doel en de wens, of leg mijn hoofd neer, net als mijn hart, uit zijn handen.' En het advies van zijn broers had geen nut voor hem: 'O berisper van geliefden, laat een groep die God heeft misleid; hoe kunt u hen leiden?' Tot het einde. Vers 4107

M6:4107 — می‌گریزی از پشه در کزدمی / می‌گریزی در یمی تو از نمی

می‌گریزی از پشه در کزدمیمی‌گریزی در یمی تو از نمی
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4107

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از پشه‌ای می‌گریزی و به کژدمی پناه می‌بری؛ و از قطره‌ای آب می‌گریزی و خود را به دریایی می‌اندازی. معنا: این بیت هشداری است که فرار از مشکلات کوچک و جزئی، بدون راهبری صحیح، اغلب به گرفتاری‌های بزرگ‌تر و مهلک‌تر می‌انجامد.

شرح

این بیت، ادامه‌ای منطقی است بر بحث عمیقی که پیش‌تر در باب ضرورتِ «پیر» و راهبر آغاز کرده‌ام. مولانا در بیت قبلی (م ۶:۴۱۰۶) می‌فرمود که «کور با رهبر بِه است تنها یقین / زان یکی ننگ است و صد ننگ است از این». اکنون با این بیت مثال می‌زند و روشن می‌کند که پناه‌بردن از یک ننگِ کوچک به صد ننگِ بزرگ‌تر، چه معنایی دارد.

من می‌گویم که این تمثیل‌ها صرفاً برای وزن و قافیه نیامده‌اند؛ بلکه جانِ کلام مولانا را بازگو می‌کنند: کسی که از یک پشه (مشکلی کوچک، یک عیب جزئی، یا حتی یک پرسش عقلانی که از او می‌گریزد) فرار می‌کند، نباید خود را به آغوش کژدمی بیندازد. و از نم، یعنی قطره‌ای آب (چالش اندکی که در زندگی یا سیر و سلوک پیش می‌آید)، نباید به یم (دریای بی‌کران و پرخطر) بگریزد که غرق خواهد شد. این گریختن، عینِ خودکشی است، نه رهایی.

این دقیقاً همان چیزی است که ما در زندگی روزمره بارها شاهد آنیم. از جفای پدر یا سخت‌گیری استاد که می‌گریزیم، چه بسا به دام لوطیانِ شور و شرِ کوچه و بازار بیفتیم که ضررشان صدها برابر است. درست مثل یوسف که از آغوش پدر گریخت، اما با مکر برادران به چاه افتاد. البته یوسف «عنایت» پدر و مشیت الهی را با خود داشت و از چاه رها شد، اما مگر همه ما یوسفیم و چنین عنایتی شامل حالمان خواهد شد؟

اساساً این سرسپردگی به رهبر، نه به معنای تعطیل عقل یا تسلیم کورکورانه است. هرگز! مولانا عقل را کنار نمی‌گذارد. اما گاهی انسان در مواجهه با یقین‌های واهی و اوهام خود، خود را فریب می‌دهد. در چنین شرایطی، پناه‌بردن به راهبرِ بینا، حتی اگر در ابتدا «ننگ» یا «قید» به نظر آید، صدها بار بهتر است از آنکه در «تنها یقین»ِ خودسرانه غرق شود. مثالِ جراحی که بدون بیهوشی به او اعتماد نمی‌کنی، یا مثالی که بارها زده‌ام: ما برای خرید یک کفش یا لباس، ده‌ها مغازه را زیر و رو می‌کنیم تا جنسی مرغوب بیابیم؛ اما برای راهنمای زندگی و سرنوشت خود، به بی‌راهه می‌رویم یا به هر ندای فریبنده‌ای گوش می‌سپاریم. این تضادی دردناک است.

این خودسری، به خصوص در روزگار ما که رسانه‌ها و مدها به ابزارهای شیطانی برای فریب بدل شده‌اند، بسیار خطرناک است. مردم به سادگی فریب می‌خورند که هر چه نو است خوب است و هر چه کهنه است بد. این بدون پیر و ستونِ اتکا، چیزی جز «همرنگ جماعت شدن» نیست که به قول مولانا آفت جان است. همان‌گونه که بیمار چشم، اگر از مسیحای نابیناکننده بگریزد، به کوری ابدی دچار می‌شود، ما نیز اگر از پیرِ رشاد (نه پیرِ گردون، که فقط موی سپید کرده) روی برگردانیم، در ظلمت جهل و سرگردانی باقی خواهیم ماند. راه، تسلیم به بصیرت پیر است، نه سرپیچی و فرار از چالش‌های کوچک راه.

نکات کلیدی

  • گریز از مشکلات کوچک بدون راهنمایی، به گرفتاری‌های بزرگ‌تر منجر می‌شود.
  • اعتماد به «پیر» (راهبر معنوی) برای هدایت در مسیر زندگی ضروری است.
  • خودسری و تکیه بر «یقین‌های تنها»، به صد ننگ و گمراهی می‌انجامد.
  • یافتن راهبر باید با دقت باشد، اما عدم انتخاب آن بدتر از خطاهای احتمالی است.
  • تن دادن به مد و رسانه‌ها بدون اتکا به ستونی استوار، نشانه ضعف و همرنگی با جماعت است.

Sources: d6-s92 · 16:14:58 d6-s92 · 18:28:22 d6-s92 · 17:33:14

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.