Lezen› Daftar 6› Na hun geheime verblijf in de steden van China, in de hoofdstad, en na een lange periode van ongeduld, verloor de oudste zijn geduld en zei: 'Ik ga, vaarwel. Ik zal mezelf aan de koning aanbieden, maar een stap die mij naar mijn doel brengt, of ik werp mijn hoofd als offer.' En: 'O voeten, breng mij naar het doel en de wens, of leg mijn hoofd neer, net als mijn hart, uit zijn handen.' En het advies van zijn broers had geen nut voor hem: 'O berisper van geliefden, laat een groep die God heeft misleid; hoe kunt u hen leiden?' Tot het einde.› Vers 4128

M6:4128 — آنچنان که می‌رود تا غرب و شرق / بی ز زاد و راحله دل هم‌چو برق

آنچنان که می‌رود تا غرب و شرقبی ز زاد و راحله دل هم‌چو برق
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4128

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان‌گونه که دل، بی نیاز به توشه و مرکب، مانند برق به سوی غرب و شرق می‌رود. معنا: این بیت بیان می‌کند که سفر دل و خیال، برخلاف سفرهای مادی، نیازی به ابزار و وسایل فیزیکی ندارد و می‌تواند با سرعت برق، بی‌هیچ مانعی، پهنه‌های عالم را بپیماید.

شرح

این بیت، از نظر من، یکی از کلیدهای فهم ماهیت سفر روحانی در مثنوی است. مولانا می‌گوید، و این را بی‌واسطه پس از رد کردن سفرهای جسمانی و مادی نظیر پرواز نمرود با کرکس‌ها بیان می‌کند، که حرکت واقعی و اصیل، نه با ابزار مادی که با دل و خیال صورت می‌گیرد. دل است که بی‌هیچ نیازی به «زاد و راحله» — یعنی توشه و مرکب سفر — می‌تواند غرب و شرق عالم را درنوردد و سرعتش همچون برق است. این همان سفری است که شما در خیال و رؤیا تجربه می‌کنید؛ هنگامی که جسم شما بر جای ثابت است، اما جان و حس شما بی‌هیچ مانعی در فواصل دور دست سیر می‌کند.

این نکته‌ای بسیار حیاتی است. من تأکید کرده‌ام که نمرود، برای یافتن خدا، کرکس‌ها را مرکب کرد تا به آسمان پرواز کند، اما مولانا می‌پرسد: «مگه خدا اونجاهاست؟». این پرسش، خط بطلانی است بر هرگونه تصور مادی‌انگارانه از عالم غیب و معنویت. خداوند و حقایق روحانی را نمی‌توان با موشک و هواپیما یا حتی با بال کرکس‌ها جستجو کرد. آن‌ها را باید با «دل» و «عقل» و «خیال» یافت. اینجا همان‌جاست که کانت می‌گفت عقل ما برای پیمودن راه متافیزیک ساخته نشده است. اما مولانا راهی دیگر پیش پای ما می‌گذارد؛ راهی که نه از جنس مکان، که از جنس معرفت و شهود است.

من این را همان مفهوم «اغتراب» می‌دانم که در متون عربی جدید به معنای «از خود بیگانگی» به کار می‌رود. مولانا معتقد است اگر آدمی خود را فقط همین تن خاکی بپندارد، دچار از خود بیگانگی است. یعنی تمام مادی‌گرایان، ناتورالیست‌ها، و عصب‌شناسان زمان ما که روح را به جسم فرو می‌کاهند، از خود بیگانه شده‌اند. آن‌ها خودشان را با مرکبشان، یعنی بدنشان، عوضی گرفته‌اند؛ درست مثل آن کسی که خودش را با گاوش یکی می‌پندارد. بیت معروف «کیست بیگانه؟ تن خاکی تو / کز برای اوست غمناکی تو» هم دقیقاً ناظر بر همین حقیقت است. دل، که در این بیت از آن سخن می‌رود، آن جوهر حقیقی ماست که از قید مکان و زمان رهاست و می‌تواند همچون برق سفر کند، بدون اینکه خستگی به خود ببیند یا نیازی به توشه داشته باشد.

این سیر دل، نه تنها سفری است بی‌مشقت، بلکه سفری است که در آن حقیقتِ هستی ما آشکار می‌شود. این سفر نیازمند یک «پیر رشاد» است، نه «پیر گردون». پدری در جادهٔ رشد و ارشاد، نه کسی که فقط از سال و ماه پیر شده باشد. این پیر است که نردبان آسمان می‌شود، نه کرکس یا موشک. اوست که به دل ما جهت و کیفیت این سیر برق‌آسا را می‌آموزد، تا مبادا همچون ملا نصرالدین که پول گمشده‌اش را در جایی می‌جست که نور بود، نه جایی که گم کرده بود، ما نیز حقایق روحانی را در جهان مادی بجوییم.

نکات کلیدی

  • سفر حقیقی و روحانی با دل و خیال صورت می‌گیرد، نه با وسایل مادی.
  • دل انسان می‌تواند همچون برق، بی‌نیاز به توشه و مرکب، غرب و شرق عالم را درنوردد.
  • جستجوی حقایق روحانی با ابزار مادی (مانند پرواز نمرود) بیهوده است؛ خدا در مکان خاصی نیست.
  • «اغتراب» یا از خود بیگانگی، به معنای اشتباه گرفتن تن با حقیقتِ وجود خود است.
  • آنان که جان را به تن فرو می‌کاهند، دچار از خود بیگانگی هستند.
  • این سفر دل نیازمند راهنمایی از «پیر رشاد» است که نردبان آسمان می‌شود.

Sources: d6-s92 · 19:30:38 d6-s92 · 23:00:00 d6-s92 · 24:45:00

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.