Lezen› Daftar 6› Na hun geheime verblijf in de steden van China, in de hoofdstad, en na een lange periode van ongeduld, verloor de oudste zijn geduld en zei: 'Ik ga, vaarwel. Ik zal mezelf aan de koning aanbieden, maar een stap die mij naar mijn doel brengt, of ik werp mijn hoofd als offer.' En: 'O voeten, breng mij naar het doel en de wens, of leg mijn hoofd neer, net als mijn hart, uit zijn handen.' En het advies van zijn broers had geen nut voor hem: 'O berisper van geliefden, laat een groep die God heeft misleid; hoe kunt u hen leiden?' Tot het einde.› Vers 4140

M6:4140 — چند بر عمیا دوانی اسپ را / باید استا پیشه را و کسپ را

چند بر عمیا دوانی اسپ راباید استا پیشه را و کسپ را
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4140

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چقدر اسب خود را کورکورانه می‌تازی؟ هر پیشه و هر کسبی به استادی نیاز دارد. معنا: این بیت بر لزوم داشتن استاد و راهنما در هر کاری، به ویژه در راه سلوک معنوی، تأکید می‌کند و هشدار می‌دهد که تلاش‌های کورکورانه بی‌نتیجه است.

شرح

این بیت یکی از مهم‌ترین آموزه‌های مثنوی را در خود جای داده است: ضرورت بی‌چون و چرای «پیر» یا «استاد» در راه سلوک معنوی و حتی در هر کسب و پیشهٔ زمینی. مولانا با لحنی قاطع و صریح از ما می‌پرسد که «چند بر عمیا دوانی اسپ را؟»؛ یعنی تا کی می‌خواهید اسب همت و تلاش خود را کورکورانه و بدون هدایت بتازانید؟ «عَمیا» همان کلمهٔ «عما» به معنای نابینایی است؛ پس «بر عَمیا دوانی اسپ را» کنایه از حرکت بی‌هدف و بی‌بینش در طریق زندگی و معرفت است. این یک هشدار جدی است که راه را بی‌راهبر رفتن، جز سرگردانی و خسران حاصلی ندارد.

من بارها گفته‌ام که «عقل جزوی»، یعنی همین عقل حسابگر و مصلحت‌اندیش بشری، محدودیت‌های فراوانی دارد، به خصوص در مواجهه با حقایق غیبی. مولانا در اینجا این عقل جزوی را به «کرکسان» نمرود تشبیه می‌کند. نمرود تختی ساخته بود و چهار کرکس به آن بسته بود، به گمان اینکه او را به آسمان‌ها و دیدار خدای ابراهیم ببرند. اما کرکسان بال‌شان می‌شکست و از نیمهٔ راه فرومی‌افتادند. عقل جزوی نیز چنین است؛ می‌کوشد تا به عالم قدس برسد، اما بال‌هایش یارای این پرواز را ندارد و به مقصد نمی‌رسد. درست در همین‌جاست که نیاز به استادی الهی و راهبری رهیده از این محدودیت‌ها رخ می‌نماید. «پیر» در نظر مولانا، همان کسی است که «عقل ابدالان» دارد و «چو پر جبرئیل می‌پرد تا ظل سدره میل میل»؛ یعنی فراتر از این مرزهای مادی پرواز کرده و به اوج سدرةالمنتهی، که نماد بالاترین مدارج سلوک است، رسیده است.

مولانا تأکید می‌کند که «غیر پیر استاد و سرلشکر مباد». ما در این راه، سربازانی هستیم که بی‌سرلشکر و بی‌فرمانده نمی‌توانیم به مقصد برسیم. داستان آن تاجر شهری و کاسب روستایی را به یاد بیاورید که چگونه روستایی بی‌آنکه راه را بشناسد، راهی خانهٔ تاجر شد و یک راه دو روزه برایش ماه‌ها به درازا کشید و در آخر گم گشت. این داستان، تمثیلی است از سالکی که بدون راهنما و «قلاووز» به راه می‌افتد و عمر کوتاه خویش را در سرگردانی تباه می‌کند. پیامبران و اولیا آمده‌اند تا این راه را کوتاه کنند و مقصد را نزدیک گردانند.

بنابراین، برای هر «پیشه» و هر «کسبی» — چه دنیوی و چه اخروی — «استا» و راهنما لازم است. سلوک معنوی، از همه مهم‌تر، پیشه‌ای است که بدون استاد ممکن نیست. این نیاز تنها به معنای کمک و مشاوره نیست؛ بلکه «پیر را بگزین و عین راه دان». خود پیر، راه است و با قدم در راه اوست که می‌توان طی طریق کرد. این امر در راه پرخطر عشق و سلوک، که عاشق مال و جان و آبرو و عقل خود را به میان می‌آورد و دل به دریا می‌زند، حیاتی‌تر است. استاد همان ناخدای کارآزموده‌ای است که می‌تواند این کشتی را از میان امواج سهمگین گذرانده و به سلامت به ساحل وصال برساند. اگر کسی خود را عاقل‌ترین فرد هم بداند، باید در شهر «چین» (نماد عالم ظاهری و پیچیده) به دنبال «عاقلی» باشد تا خویشتن را از او برگیرد و پیروی کند. زیرا بدون این هدایت، هر چقدر هم که سعی و تلاش صورت گیرد، جز هدر رفتن عمر و نرسیدن به مقصد، حاصلی نخواهد داشت.

نکات کلیدی

  • تلاش‌های بی‌رهبر در راه معنوی بی‌نتیجه است و به سرگردانی می‌انجامد.
  • عقل جزوی بشری، در پرواز به سوی حقایق غیبی، ناتوان است؛ باید از راهبران معنوی یاری گرفت.
  • استاد، نه فقط یک راهنما، بلکه خودِ راه است که سالک را به مقصد می‌رساند.
  • پیر و استاد برای کوتاه‌کردن مسیر و اطمینان از رسیدن به مقصد، حیاتی‌اند.
  • نیاز به راهنما تنها محدود به امور معنوی نیست، بلکه در هر حرفه و کسبی نیز لازم است.

Sources: d6-s93 · 16:29:00 d6-s93 · 18:24:00 d6-s93 · 19:43:00

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.