لوستل دفتر ۶ د هغه ناروغ کیسه چې طبیب په هغه کې د روغتیا امید ونه لید بيت ۱۳۱۲

M6:1312 — هست پنهان معنی هر داروی / هم‌چو سحر و صنعت هر جادوی

هست پنهان معنی هر دارویهم‌چو سحر و صنعت هر جادوی
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1312

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: معنای هر دارو، نهفته است، همانند سحر و فن هر جادویی. معنا: این بیت بیان می‌کند که اثر و حقیقت درونی هر دارو یا عملی پنهان است، همانند فنون جادوگری که نتایجش آشکار ولی روش کارش پوشیده است و تنها از روی آن نتایج، به وجود و ماهیتش پی می‌بریم.

شرح

ما انسان‌ها ناگزیریم برای درک حقیقت، از ظاهر به باطن راه ببریم. مولانا این حقیقت را با سلسله‌ای از مثال‌ها روشن می‌سازد. باد را نمی‌بینیم، اما جنبش برگ‌ها از سوی آن خبر می‌دهد. مستی را نمی‌توان دید، اما چشم خمار از آن حکایت می‌کند. به همین سیاق، ما از ذات حق دوریم، اما رسولان و معجزاتشان وصف حق را به ما می‌رسانند. حتی اولیای حق نیز «کرامات خفی» دارند؛ کراماتی که نه از روی قصد، بلکه به جهت حضور «صد قیامت نقد» در وجودشان، مانند کوره‌ای داغ، دیگران را گرم و مست می‌کنند. این‌گونه، همنشینی با یک انسان سعید، همنشینی با خداست، زیرا دل آنان خانه خداست و از او سرشارند.

معجزات بر جمادات، مانند شکافتن نیل توسط موسی یا شق‌القمر پیامبر، آثاری عاریتی و پنهان‌شونده‌اند. اما اگر معجزه بر جان آدمی اثر کند، او را به «رابطه پنهان» با عالم باطن متصل می‌کند. این‌گونه است که گاهی، اولیای خدا «نان بی‌هیولای خمیر» می‌سازند، یعنی بی هیچ زمینه و قابلیت از پیش موجودی، بخشش می‌کنند و اثری بی‌واسطه می‌گذارند.

اما برای آنان که هنوز به این سعادت باطنی نرسیده‌اند، راه «استدلال از ظاهر» باز است. یعنی بر اثرها و ظواهر دقت کن، که «اثرها بر مشاعر ظاهر است و این اثرها از مؤثر مخبر است». این بدان معناست که از یک داروی خواب‌آور می‌توان به وجود «ماده منومه» در آن پی برد، هرچند آن ماده به چشم دیده نشود.

نتیجه این بحث، همین بیت است: «هست پنهان معنی هر داروی / همچو سحر و صنعت هر جادوی». همان‌طور که اثر هر دارو یا جادو بر جسم ظاهر می‌شود، اما خودِ چگونگی عملکرد یا «معنی» آن پنهان است و تنها از روی اثر می‌توان به وجود و ماهیت آن پی برد، حقیقت بسیاری از امور نیز چنین است. مولانا به ما می‌آموزد که همواره به دنبال علت‌ها و باطن‌ها از طریق معلول‌ها و ظواهر باشیم و نگذاریم پیچیدگی عمل، ما را از جستجوی معنی بازدارد.

نکات کلیدی

  • حقیقت امور پنهان است و تنها از طریق آثار و ظواهر قابل درک است.
  • درک باطن امور (معنی دارو) از طریق مشاهدت اثر آن (شفا) صورت می‌گیرد.
  • مولانا این بیت را در سیاق بحث از شناخت خداوند و اولیا از طریق معجزات و کراماتشان بیان می‌کند.
  • این بیت به اهمیت استدلال از معلول به علت، در هر دو ساحت مادی و معنوی، اشاره دارد.
  • پنهان‌بودن «صنعت» یا «چگونگی» امور، به معنای نفی وجودشان نیست، بلکه به معنای ماهیت مرموز آن‌هاست.

Sources: d6-s26 · 00:34:41 d6-s26 · 00:41:26

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.