لوستل دفتر ۶ د شپې د غلو کیسه، چې سلطان محمود په شپه کې د هغوی په منځ کې راغی او ویې ویل چې زه له تاسو څخه یو یم او د هغوی له حالاتو څخه خبر شو تر پایه بيت ۲۸۲۳

M6:2823 — گفت یک خاصیتم در بازو است / که زنم من نقبها با زور دست

گفت یک خاصیتم در بازو استکه زنم من نقبها با زور دست
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2823

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یکی گفت: «یک ویژگی خاص در بازویم دارم / که با زور دستم، تونل‌ها حفر می‌کنم.» معنا: این بیت سخن دزدی را بیان می‌کند که از قدرت بدنی خود برای حفر تونل با دست خالی تعریف می‌کند.

شرح

این بیت، از حکایت شورانگیز «شاه و دزدان شب» در دفتر ششم مثنوی، ما را به میان ماجرایی می‌برد که تمثیلی عمیق از حضور پنهان خداوند در عالم است. دزدی از میان جمع، از ویژگی و «فرهنگ» خود سخن می‌گوید. او هنری فیزیکی و مادی دارد: توانایی حفر «نقب‌ها» یا تونل‌ها با زور بازو. این در جمعِ دزدان، که هر کدام مهارتی ویژه دارند — یکی گوش‌های تیز برای شنیدن بانگ سگان، دیگری چشمانی بینا برای شناخت چهره‌ها در تاریکی شب، و دیگری بینی‌ای که بوی گنج و طلا را از زیر خاک می‌فهمد — نمایندهٔ نوعی از قدرت انسانی است که از توان بدنی و جهد مادی برمی‌خیزد.

من بارها گفته‌ام که این «شب» داستان، خود تمثیلی است از این جهان فانی که ما در آن زندگی می‌کنیم. جهانی که در آن خداوند، همچون آن شاه ناشناس در میان دزدان، حضور دارد اما «پنهان» است. اعمال ما، چه دزدی باشد و چه عبادت، از چشم او دور نمی‌ماند، حتی اگر خودمان از حضورش غافل باشیم. این دزد که با زور بازویش نقب می‌زند، نمایندهٔ آن دسته از فعالیت‌های انسانی است که با توان جسمانی محض انجام می‌شود؛ کاری زمینی و مادی، اما تحت نظارت پنهان شاهِ حقیقی.

اهمیت این بیت در بافت کلی داستان است: این مهارتِ «زور دست»، در مقابل مهارت‌های ظریف‌تر حسی (چشم، گوش، بینی) قرار می‌گیرد و نهایتاً در تقابل با «هنر» پادشاه قرار می‌گیرد که با تکان دادن ریشش، حکم اعدام را به عفو تبدیل می‌کند. این نشان می‌دهد که مولانا چگونه با تمثیلی به ظاهر ساده، سلسله‌مراتب قدرت‌ها را به تصویر می‌کشد: از قدرت عضلانی دزدان گرفته تا قدرت‌های مافوق طبیعی اولیای حق، و نهایتاً قدرت بی‌کران و بی‌نیاز خداوند. این بیتِ خاص، نقطهٔ آغازین این طیف وسیع از تجلیات قدرت و توانایی در عالم هستی و عالم معناست.

نکات کلیدی

  • این بیت، نمادی از قدرت فیزیکی و مادی انسان در داستان «شاه و دزدان شب» است.
  • مهارتِ «زور دست» در مقابل قدرت‌های حسی ظریف‌تر و در نهایت قدرت مطلق الهی قرار می‌گیرد.
  • داستان شب‌دزدان تمثیلی از حضور پنهان خداوند در عالم و مشاهده اعمال انسان‌هاست.
  • هر «فرهنگ» یا هنری، چه مادی و چه معنوی، در محضر الهی مکشوف است.

Sources: d6-s65 · 03:11:50 d6-s65 · 04:24:48 d6-s65 · 04:41:18

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.