M1:2004 — کفر هم نسبت به خالق حکمتست / چون به ما نسبت کنی کفر آفتست

這句詩出自魯米對一個故事的哲學反思。故事講述先知穆罕默德因沉浸於神聖的體驗而錯過了晨禱。魯米以此為例，探討何為“過錯”或“罪惡”。他認為，事物的屬性取決於與誰相關聯。

相對於造物主（نسبت به خالق），萬事萬物，包括那些從人類看來是負面的事物，如“不信”（kufur，或譯“悖逆”、“忘恩”），都是祂宏大計劃與智慧的一部分。就像黑暗突顯光明，疾病彰顯健康，悖逆的存在，從神的視角看，是為了展現寬恕、引導與神聖權能的必要對比。在此層面上，它服務於一個更高的宇宙秩序，故可稱為一種“智慧”（حکمت）。

相對於我們（چون به ما نسبت کنی），即受造物，悖逆則完全是另一回事。對人類而言，它是一種“禍害”（آفت），是靈性的疾病，是與生命本源的疏離，會帶來痛苦與毀滅。它切斷了人與神聖恩典的連結，使靈魂枯萎。

魯米的核心論點是相對性。一個行為或狀態的價值，不能孤立地評判。先知的“過失”（錯過晨禱）在凡人眼中是錯，但在神眼中，那是他與神同在的必然結果，並非過錯。同樣地，“不信”在神的創造中自有其位，但對身處其中的個人而言，則是一場必須避免的災難。這提醒我們，不要輕易用自己有限的標準去論斷神聖領域中的事件。

مولانا در اینجا به یکی از پیچیده‌ترین مسائل کلامی و عرفانی می‌پردازد: مسئله‌ی شر و وجود کفر در جهان. او با استفاده از مفهوم کلیدی «نسبت»، این موضوع را از دو دیدگاه متفاوت بررسی می‌کند.

از دیدگاه خداوند یا «نسبت به خالق»، وجود کفر جزئی از طرح کلی و حکیمانه‌ی آفرینش است. در این نگاه کل‌نگر، تضادها و اضداد (مانند ایمان و کفر، نور و ظلمت) برای پدیدار شدن یکدیگر ضروری هستند. همان‌طور که بدون بیماری، سلامتی معنایی ندارد و بدون تاریکی، نور شناخته نمی‌شود، وجود کفر نیز در این نظام، حکمتی دارد و به شناخته شدن ایمان کمک می‌کند. از این منظر، کفر نیز مخلوق خداست و در جایگاه خود، بخشی از پازل بزرگ هستی است.

اما از دیدگاه انسان یا «نسبت به ما»، مسئله کاملاً متفاوت است. برای انسان که در مسیر رشد و کمال روحی قرار دارد، کفر یک «آفت» و یک بیماری مهلک است. کفر حجابی است که انسان را از حقیقت و از سرچشمه‌ی هستی دور می‌کند و او را در تاریکی و جهل فرو می‌برد. بنابراین، در حالی که کفر در سطح کلان و الهی ممکن است حکمتی داشته باشد، در سطح فردی و انسانی یک بلای بزرگ و مانعی برای سعادت است. مولانا با این تفکیک، هم به حکمت فراگیر الهی اذعان می‌کند و هم مسئولیت انسان در انتخاب ایمان و پرهیز از کفر را یادآور می‌شود.