Citește› Daftar 6› Denunțarea vechilor obiceiuri care împiedică gustul credinței și demonstrează slăbiciunea sincerității și care sunt hoți pentru sute de mii de proști, așa cum au fost hoți pentru acel efeminat, oile, și el nu îndrăznea să treacă, și efeminatul l-a întrebat pe cioban: „Această turmă de oi mă lovește ciudat.” Ciobănelul a răspuns: „O, omule, dacă ai o venă masculină în tine, toate îți sunt jertfite, dar dacă ești efeminat, fiecare este un dragon pentru tine.” Este un alt efeminat care, văzând oile, se întoarce imediat de pe cale, nu îndrăznește să întrebe, se teme că, dacă va întreba, oile se vor năpusti asupra lui și îl vor mușca.› Distih 202

M6:202 — من که باشم چرخ با صد کار و بار / زین کمین فریاد کرد از اختیار

من که باشم چرخ با صد کار و بارزین کمین فریاد کرد از اختیار
✦ Redați acest beyt în Română

M6:202

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — din prelegerile sale înregistrate despre Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: من که باشم که چرخ فلک با صدها کار و بار خود، از این کمینگاه اختیار فریاد برآورد. معنا: مولانا در این بیت بار سنگین اختیار و انتخاب را بیان می‌کند و می‌گوید که حتی کائنات با عظمت خود از پذیرش آن گریختند، در حالی که انسان آن را بر دوش کشید.

شرح

مولانا در این بیت به درگاه حق استغاثه می‌کند و از بار سنگین و مهیب اختیار می‌نالد. او می‌پرسد: «منِ حقیر که باشم؟» در قیاس با عظمت چرخ فلک و کائنات که خود با صدها کار و بار عظیم در جریانند. اما نکته اینجاست که همین «چرخ با صد کار و بار» نیز، یعنی تمامی هستی غیر از انسان، «زین کمین فریاد کرد از اختیار». به تعبیر مولانا، کائنات از پذیرش «امانت اختیار» که خداوند به آن‌ها عرضه کرد و در قرآن از آن یاد شده، سر باز زدند و تنها انسان بود که آن را پذیرفت.

مولانا اختیار را به «چاه ویل» تشبیه می‌کند؛ زیرا قابلیت سوءاستفاده و «سوء اختیار» در آن نهفته است. انسان با پذیرش اختیار، خود را در معرض لغزش‌ها و خطاها قرار داده است. اینجا مولانا از خداوند می‌خواهد که این اختیار را از او بستاند: «خدایا این اختیار را از من بستان.» این نکته‌ای بسیار تأمل‌برانگیز است و تفاوت دیدگاه مولانا را با برخی متفکران دیگر، نظیر اقبال لاهوری، آشکار می‌سازد. اقبال بر تقویت اختیار و انتخاب آزاد تأکید دارد، اما مولانا، از بیم لغزش و خطا، خواهان سلب آن است.

به تعبیر دیگر، مولانا در این مقام، تمایل دارد به فرشتگانی بدل شود که نیکی‌شان ذاتی است و نه از سر انتخاب آزاد. آنان نیک‌اند، اما مختار نیستند که بد باشند. این برای مولانا مطلوب است تا از «دو راه تردد» میان خیر و شر رها شود و به «جذب یک راهه صراط المستقیم» برسد. داشتن اختیار را «جان کندن» می‌نامد، چرا که پیوسته انسان را در رزم و مبارزه با نفس خویش نگه می‌دارد. این فریاد از اختیار، نه از روی جبرگرایی محض، بلکه از سر آگاهی عمیق به تبعات و دشواری‌های مسئولیت‌پذیری در انتخاب است.

نکات کلیدی

  • اختیار به مثابه امانت الهی که جز انسان از پذیرش آن سر باز زد.
  • بار سنگین اختیار که حتی کائنات با عظمت خود از آن می‌گریزند.
  • استغاثه مولانا برای سلب اختیار از ترس «سوء اختیار» و لغزش.
  • تفاوت دیدگاه مولانا با اقبال لاهوری؛ یکی خواهان سلب اختیار، دیگری تقویت آن.
  • ترجیح مولانا برای «جذب یک راهه صراط المستقیم» بر «دو راه تردد» انتخاب.

Sources: d6-s05 · 25:55:00 d6-s05 · 26:28:00

❋

به زبانِ تو — Limba ta · AI

❋

Discuție — Întreabă despre acest distih — răspuns din Masnavi, cu fiecare vers citat

Conversația ta rămâne pe acest dispozitiv, dacă nu o distribui.

Ce au întrebat cititorii

Nicio întrebare distribuită încă — a ta ar putea fi prima.