M6:923 — گاه در سعد و وصال و دلخوشی / گاه در نحس فراق و بیهشی

مولانا در این بخش از مثنوی، کل هستی را همچون ابزاری در دست یک قدرت برتر و پنهان (قدرت الهی) توصیف می‌کند. همان‌طور که دریا، باد، خورشید، ماه و ستارگان به اراده‌ی او در حرکت و تغییرند، احوال درونی انسان نیز از این قاعده مستثنی نیست.

این بیت به طور خاص، حالات متغیر روح آدمی را به گردش ستارگان تشبیه می‌کند. در ابیات قبل، مولانا ستارگان را «مرکب هر سعد و نحسی» می‌خواند؛ یعنی آن‌ها حامل خوشبختی و بدبختی‌اند. در اینجا، این مفهوم را به زندگی انسان تعمیم می‌دهد. زندگی ما نیز چرخه‌ای از فراز و نشیب است: دورانی سرشار از «سعد» (خوشبختی)، «وصال» (رسیدن به معشوق یا مقصود) و «دلخوشی» است و دورانی دیگر، آکنده از «نحس» (شومی و بدبیاری)، «فراق» (جدایی) و «بیهشی» (حالتی از بی‌خبری و سرگشتگی ناشی از درد و رنج).

نکته‌ی اصلی مولانا این است که این دگرگونی‌ها تصادفی نیستند، بلکه جزئی از نظم بزرگ‌تری هستند که بر کل کائنات حاکم است. همان‌طور که ماه گاهی کامل و روشن و گاهی تاریک است، یا طبیعت گاهی بهار و گاهی زمستان است، روح انسان نیز تابع همین قانون تغییر و تحول است. پذیرش این حقیقت، گامی به سوی تسلیم در برابر خواست الهی است.