پڑھیے› دفتر ۶› بلال کا حبشہ کی شدید گرمی میں حضرت مصطفیٰ علیہ السلام کی محبت میں احد احد کہنا جب اس کا یہودی آقا تعصب کی وجہ سے اسے حبشہ کی تیز دھوپ میں خاردار شاخ سے مارتا تھا اور بلال کے جسم سے خون ابلتا تھا، اس سے احد احد نکلتا تھا بغیر اس کے ارادے کے جیسے دوسرے درد مندوں سے آہ نکلتی ہے بغیر ارادے کے، کیونکہ وہ عشق کے درد سے لبریز تھا، خار کے درد کو دور کرنے کا اسے موقع ہی نہ تھا جیسے فرعون کے جادوگر، جرجیس اور دیگر بے شمار لوگ› بیت ۹۱۳
M6:913 — گر نمیبینی تو جو را در کمین / گردش دولاب گردونی ببین
M6:913
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
اگر نمیتوانی مستقیماً جریان پنهان تقدیر الهی را ببینی، به حرکت و چرخش پدیدههای آشکار عالم، از جمله افلاک، نگاه کن که خود گواه بر وجود آن نیروی محرک غیبی است.
مولانا در این بیت، پس از تشبیه عاشقان به سنگ آسیاب که بیاختیار در حال چرخشاند، یک اصل مهم عرفانی را بیان میکند: راه شناخت علتهای پنهان، مشاهدهٔ معلولهای آشکار است.
همانطور که چرخش سنگ بزرگ آسیاب (دولاب) نشاندهندهٔ وجود و قدرت جریان آبی (جو) است که آن را به حرکت درمیآورد، حتی اگر خود آن آب از دید پنهان باشد، چرخش دائمی و بیوقفهٔ افلاک و تمام پدیدههای عالم نیز گواه روشنی بر وجود یک اراده و قدرت برتر و پنهان (قضا و قدر الهی) است که همه چیز را میگرداند. مولانا مخاطب را دعوت میکند که از طریق نگریستن به این «گردش» در جهان، به آن «جویبار» پنهان ایمان بیاورد.
این بیت، استدلالی از معلول به علت است. اگر خودِ «قضا» را در «کمین» و خفا نمیبینی، به آثار آن که در سراسر هستی، از کوچکترین ذره تا عظیمترین افلاک، در حال جنبش و چرخشاند، بنگر. این نگاه، انسان را از انکار به اقرار و از غفلت به تسلیم میرساند، همانگونه که عاشقان راستین همچون بلال، خود را به جریان عشق الهی سپردهاند.
- جو
- جوی آب، جریان آبی که آسیاب را میچرخاند
- در کمین
- پنهان، در خفا، در جایی که دیده نمیشود
- دولاب
- چرخ چاه، چرخ آسیاب، هر وسیلهٔ چرخنده بزرگ
- گردونی
- آسمانی، منسوب به گردون (آسمان)، شبیه به چرخ و فلک
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.