M1:2181 — چون یقین گشتش؛ که غیر پیر نیست / گفت: در ظلمت دلِ روشن بسی است

این بیت لحظهٔ کلیدی تحول در نگاه خلیفه، عمر، را به تصویر می‌کشد. او به دستور ندایی غیبی (هاتف) به گورستان آمده تا «بنده‌ای خاص» را بیابد و به او کمک مالی کند. اما تنها کسی که در آنجا می‌بیند، یک نوازندهٔ پیر و در ظاهر گناهکار است. عمر با ناباوری چند بار تمام گورستان را می‌گردد، اما جز او کسی را نمی‌یابد.

در اینجاست که به «یقین» می‌رسد که آن بندهٔ برگزیدهٔ خداوند همین پیرمرد است. این کشف، پیش‌فرض‌های او را در هم می‌شکند و به درکی عمیق‌تر می‌رساند. او درمی‌یابد که ارزش حقیقی انسان‌ها در باطن روشن آنهاست، نه در ظاهر یا جایگاه اجتماعی‌شان. «ظلمت» در اینجا هم به معنای تاریکی گورستان است و هم به معنای گمنامی، فقر و ظاهر غیرقابل‌قبول پیرمرد از دیدگاه عموم. «دلِ روشن» نیز به قلب آگاه و روح پاک او اشاره دارد که از چشم دیگران پنهان مانده است.

این بیت درسی محوری در عرفان مولوی را بیان می‌کند: قضاوت بر اساس ظواهر خطاست و اولیای الهی ممکن است در میان افرادی یافت شوند که جامعه آن‌ها را طرد کرده است. این شناخت، مقدمه‌ای برای برخورد متواضعانه و محترمانهٔ عمر با پیر چنگی در ابیات بعدی است.