閱讀› 卷 6› 獵人的故事，他將自己纏繞在草叢中，並將一把花草像帽子一樣戴在頭上，好讓鳥兒以為他是草。那隻聰明的鳥兒嗅出了一點不對勁，說這是人，我從未見過這種形狀的草，但牠並未完全識破，被他的計謀迷惑了，因為在第一次察覺時，牠沒有確鑿的證據；在第二次察覺詭計時，牠有確鑿的證據，那就是貪婪和欲望，尤其是在極度貧困和匱乏的時候。先知（願主福安之）說：貧窮幾乎就是不信› 詩聯 455

M6:455 — آن چنان گرم او به بازی در فتاد / کان کلاه و پیرهن رفتش ز یاد

آن چنان گرم او به بازی در فتادکان کلاه و پیرهن رفتش ز یاد
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:455

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چنان گرمِ بازی شد و در آن فروافتاد، که آن کلاه و پیراهن از یادش رفت. معنا: این بیت اشاره به کودکی دارد که چنان غرق بازی دنیا شد که متوجه دزدیده شدن و از دست رفتن لباس‌هایش (نماد سرمایه‌های حقیقی) نشد. این تمثیل غفلت انسان از پایان عمر و بی‌توجهی‌اش به داشته‌های واقعی‌اش است.

شرح

این بیت، از تمثیلِ شورانگیز مولانا دربارهٔ کودکانِ غرقِ بازی، پرده از حقیقتی عمیق برمی‌دارد: غفلت. من بر این باورم که مولانا در اینجا می‌کوشد تا نشان دهد چگونه مشغله‌های دنیوی، ما را چنان در خود فرومی‌برد که از آنچه واقعاً اهمیت دارد، غافل می‌شویم. «کلاه و پیرهن» صرفاً پوشاک نیستند؛ آن‌ها نمادی از جامهٔ معنوی ما، هویت راستین‌مان، و پیوندِ ما با اصلِ الهی‌مان هستند. «گرم بازی درفتادن»، همان سرسپردگی بی‌چون‌وچرا به ظواهر است.

همان‌طور که مولانا در جایی دیگر، با ارجاع به قرآن کریم، می‌گوید: «إنّما الدّنیا لعب». زندگی دنیا صرفاً بازی است. این نه حکمی تحقیرآمیز، بلکه تشخیصی عمیق از حالِ بشر است. اغلب آدمیان، همچون کودکانی که مولانا وصفشان می‌کند، چنان در این بازی غرق می‌شوند که از «شب»—پایان ناگزیر حیات—غافل می‌مانند. دزد در این تمثیل، نه صرفاً یک سارق بیرونی، بلکه گذر زمان و مطالبات بی‌پایان جهان است که به‌تدریج، جامه‌های معنوی و انرژی حیاتی ما را می‌رباید.

صیاد در ادامهٔ این حکایت، به همین علت به عزلت پناه می‌برد و می‌گوید: «من خلق را دزد جامه دیده‌ام». این بدان معناست که دیگران، ندانسته، زمان، انرژی و حواس ما را می‌ربایند. دعوت به «خل هذا اللعب، بسک، لا تعد» (این بازی را واگذار، بس است، باز نگرد) ندایی است قوی برای بیداری و توجه. من بر این نکته تأکید کرده‌ام که کلید خروج از این غفلت، در «نگاه درجه دوم» نهفته است؛ نگاهی که به ما امکان می‌دهد همزمان هم بازیگر صحنهٔ زندگی باشیم و هم تماشاگر آن. این گونه نگاه، که حالتی از مایندفولنس یا حضور قلب است، دروازهٔ رهایی از غفلت است. گرچه حفظ این نگاه دشوار است و اغلب از غفلتی به غفلت دیگر می‌غلتیم، اما این اولین گام به‌سوی حکمت است تا پیش از آنکه پردهٔ نهایی فرو افتد، ماهیتِ وهم‌آلودِ مشغله‌هایمان را دریابیم.

نکات کلیدی

  • غفلت، سرگرمی اجتناب‌ناپذیر انسان در دنیای مادی است که او را از حقیقت بازمی‌دارد.
  • «بازی دنیا» کنایه از مشغله‌های بی‌پایان است که آدمی را از سرمایه‌های حقیقی‌اش غافل می‌کند.
  • بی‌توجهی به پایان عمر (نماد «شب») منجر به از دست رفتن تدریجی دارایی‌های معنوی (کلاه و پیرهن) می‌شود.
  • از دیدگاه مولانا، بسیاری از آدمیان در تشخیص نیک و بد و غلبه بر غفلت، همچون کودکان‌اند.
  • «نگاه درجه دوم» یا مایندفولنس، راهکار اصلی برای خروج از دام غفلت و مشاهدهٔ زندگی از منظری والاتر است.

Sources: d6-s11 · 00:03:20 d6-s11 · 00:04:59 d6-s11 · 01:07:24 d6-s10 · 00:56:22

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。