M1:1333 — می‌ببیند خال بد بر روی عم / عکس خال تست آن از عم مرم

这句诗出自“狮子看井中倒影”的故事，是鲁米对故事寓意的精炼总结。故事中，一只狮子被兔子骗到井边，看到自己和兔子的倒影，误以为是另一只狮子和它的猎物。狮子出于愤怒和嫉妒，扑向井中的“敌人”，结果淹死了自己。

鲁米借此说明一个深刻的灵性与心理学原理：人往往将自己内在的、不愿承认的阴暗面（如诗中的“恶痣”）投射到他人（如“叔父”）身上。我们对他人的指责、厌恶，常常源于对自己身上同样缺点的盲目。就像狮子攻击自己的倒影一样，当我们攻击他人身上我们所见的“过错”时，实际上是在与自己为敌，伤害的是自己。

因此，这句诗劝诫我们进行内省。与其逃避或怪罪那个像镜子一样映照出我们自身缺陷的人，不如把这种不快的看见当作一个认识自己、净化自身的契机。在苏菲思想中，他人，尤其是信士同伴，被视为可以帮助我们看见自身盲点的“明镜”（如紧随其后的诗句所言：“信士是信士的镜子”）。

Ce vers s'inscrit dans l'explication allégorique de l'histoire du lion qui, trompé par son propre reflet dans un puits, se jette sur ce qu'il croit être un rival et périt. Rûmî utilise cette fable pour illustrer un principe psychologique et spirituel fondamental : la projection.

L'image est simple et directe : une personne remarque un défaut physique (« un vilain grain de beauté », khāl-e bad) sur le visage d'un proche parent (« son oncle », ʿamm). Rûmî révèle aussitôt qu'il ne s'agit pas d'un défaut réel chez l'oncle, mais du reflet (ʿaks) du propre défaut de l'observateur. L'oncle, comme les autres personnes que nous côtoyons, agit comme un miroir. Le conseil « Ne fuis pas ton oncle » (az ʿamm ma-ram) est donc une exhortation à ne pas rejeter les autres à cause des fautes que nous leur prêtons, mais plutôt à utiliser ces rencontres comme des occasions de nous examiner nous-mêmes.

Dans le contexte soufi, cette idée est cruciale pour le cheminement spirituel. La tendance à juger autrui est vue comme un obstacle majeur à la connaissance de soi (khwishtan-shināsī). Tant que l'âme est préoccupée par les imperfections extérieures, elle reste aveugle à ses propres ténèbres intérieures. Le vers suivant cite d'ailleurs le célèbre hadith : « Les croyants sont le miroir les uns des autres », renforçant l'idée que la communauté spirituelle est un outil essentiel pour la purification de soi, à condition que l'on sache y voir le reflet de sa propre âme.

مولانا در این بیت، با استفاده از یک تمثیل ساده و قدرتمند، به یکی از عمیق‌ترین مفاهیم روان‌شناسی عرفانی اشاره می‌کند: فرافکنی. داستان اصلی دربارهٔ شیری است که فریب خرگوش را می‌خورد و با دیدن تصویر خود در چاه، گمان می‌کند دشمنی در آب است و برای نابودی او، خود را هلاک می‌کند. مولانا این داستان را به زندگی روزمرهٔ ما تعمیم می‌دهد.

وقتی ما عیب یا «خال زشتی» را در چهرهٔ دیگری (که اینجا با کلمهٔ «عم» یا عمو به عنوان نماد یک فرد نزدیک و در عین حال «دیگری» بیان شده) می‌بینیم و از آن بیزار می‌شویم، در حقیقت در حال دیدن بازتاب و انعکاس یکی از عیب‌های پنهان خودمان هستیم. آن شخص دیگر مانند آینه‌ای عمل می‌کند که نقص ما را به خودمان نشان می‌دهد. واکنش طبیعی ما این است که از آن شخص (آینه) فرار کنیم یا او را سرزنش کنیم، غافل از اینکه مشکل از خود ماست.

پیام اصلی این است که به جای دشمنی با دیگران و عیب‌جویی از آنها، باید به درون خود بنگریم. دیگران آینهٔ ما هستند. همان‌طور که در بیت بعدی می‌آید: «مؤمنان آیینهٔ همدیگرند». این بیت دعوتی است به خودشناسی و پذیرش مسئولیت عیوب خود، به جای انداختن تقصیر به گردن دیگران.