M1:469 — ساخت طوماری به نام هر یکی / نقش هر طومار‌ْ دیگر مَسلکی

这句诗出自一个寓言故事：一位仇视基督徒的犹太国王，派他狡猾的维齐尔（Wazīr，大臣）伪装成虔诚的圣徒，以从内部瓦解基督教。

维齐尔赢得了所有基督徒的信任，尤其是国王的十二个儿子，他们各自领导着一个支派。在生命的最后，维齐尔为每一位王子单独准备了一份密诏，声称只有他才是自己唯一的合法继承人。这句诗描述的正是这一阴谋的核心：他为每一位王子都制作了一份卷轴（طومار, ṭūmār）。

关键在于，每一份卷轴所规定的“道路”（مسلک, maslak）都与其他卷轴相悖。接下来的诗句详细描述了这些矛盾：一卷鼓吹苦修和斋戒，另一卷则说苦修无用，慷慨布施才是正道；一卷强调全然的托靠（توکل, tawakkul），另一卷则认为服务他人才是根本。通过这种方式，维齐尔确保了在他“死”后，十二个支派会因教义分歧而陷入内斗，从而摧毁他们信仰的统一性。

在苏菲思想中，这个故事警示了宗教内部因对“道路”的狭隘和排他性解释而导致的分裂。它讽刺了那些将特定修行方法（如苦修、布施、托靠）绝对化，并视之为唯一真理的派别。鲁米借此说明，真正的精神道路是统一的，而这些看似矛盾的“律法”和“规定”，若脱离了其核心的爱与认知，便会成为制造纷争的工具。

این بیت، نقطهٔ اوج نقشهٔ ویرانگر وزیر یهودی است که خود را در میان مسیحیان، عارفی بزرگ جا زده است. او پس از جلب اعتماد کامل جامعهٔ مسیحی و دوازده امیر آن، وانمود می‌کند که از سوی حضرت عیسی مأمور به انزوا شده و جانشینانی برای هدایت مردم تعیین کرده است.

حیلهٔ او در اینجاست که به هر یک از این امیران، مخفیانه و جداگانه، طوماری می‌دهد که ظاهراً حاوی «احکام انجیل» و راه حقیقی سلوک است. اما همانطور که این بیت و ابیات بعدی شرح می‌دهند، محتوای این طومارها کاملاً با یکدیگر در تضاد است. در یکی، راه نجات را «ریاضت و گرسنگی» معرفی می‌کند و در دیگری آن را نفی کرده و «بخشندگی» را شرط رهایی می‌داند. در طوماری دیگر، هر دو را شرک می‌خواند و راه درست را صرفاً «توکل و تسلیم» معرفی می‌کند.

مولانا با این تصویر، نشان می‌دهد که چگونه تفرقه و اختلاف در مبانی فکری و عقیدتی، می‌تواند ریشهٔ یک جامعه را بخشکاند. این «طومارها» نماد تفسیرهای متضاد و انحرافی از دین واحد هستند که به جای وحدت، به جنگ و کینه میان پیروان می‌انجامند. وزیر با این کار، بذری از نفاق می‌کارد که پس از مرگش، جامعهٔ مسیحی را از درون متلاشی خواهد کرد.