M1:478 — در یکی گفته که عجز خود مبین / کفر‌ِ نعمت کردن است آن عجز‌ْ هین

这节诗出自一段特殊的上下文，鲁米在此处描绘了一位基督教大臣如何通过歪曲、拼凑《福音书》（波斯语称之为“انجیل”，即 Injil）中的教义，来诱使基督徒国王放弃信仰。大臣引用了大量看似矛盾的灵修指导，以制造混乱和绝望，从而服务于他颠覆基督教社群的隐秘计划。

这节诗（M1:478）是大臣引用的矛盾教义之一。它紧随另一条教义之后——那条教义说，宗教戒律的存在是为了让我们“看见自己的无能”（M1:477），从而认识到神的全能。而这一节诗则提出了截然相反的观点：专注于自身的无能是一种“辜负神恩”（کفر نعمت），是一种灵性上的忘恩负义。它告诫人们，应当看到自身被赋予的能力，因为这份能力本身就是神恩的体现，是神性的临在（M1:479）。

鲁米在此并非要解决这对矛盾，而是要展示这种矛盾本身。通过并置这些相互冲突的观点——“要看到你的无能”与“不要看你的无能”——他揭示了断章取义、缺乏整体指引的“知识”是多么危险。它会让求道者在“有为”与“无为”、“自力”与“神恩”之间摇摆不定，最终陷入瘫痪。这位大臣正是利用这种灵性上的困惑，作为摧毁信心的武器。因此，这节诗的真正意图，是警示那些只抓住片面真理而无视整体智慧的危险。

این بیت بخشی از داستان وزیری مسیحی است که از روی بدخواهی، نسخه‌های متناقض و ضد و نقیضی از انجیل می‌نویسد تا ایمان مردم را سست کند. مولانا نمونه‌هایی از این آموزه‌های متضاد را پشت سر هم می‌آورد.

در دو بیت قبل (۴۷۶-۴۷۷)، یک نسخه از انجیل می‌گوید که هدف از اوامر و نواهی الهی این است که انسان به «عجز» و ناتوانی خود پی ببرد و در مقابل، «قدرت» مطلق خداوند را بشناسد. این یک دیدگاه رایج در عرفان است که بر فقر و نیستی بنده در برابر غنای حق تأکید می‌کند.

اما این بیت (۴۷۸) دقیقاً آموزه‌ای مخالف را بیان می‌کند: نسخه‌ای دیگر از انجیل می‌گوید که هرگز نباید به عجز خود نگاه کنی، چرا که این کار «کفران نعمت» است. یعنی خداوند به تو قدرتی بخشیده و اگر تو آن را نادیده بگیری و خود را صرفاً عاجز و ناتوان ببینی، در واقع نعمتی را که او عطا کرده انکار کرده‌ای. بیت بعدی (۴۷۹) این فکر را تکمیل می‌کند و می‌گوید: «قدرت خود بین که این قدرت ازوست».

بنابراین، مولانا دو رویکرد عرفانی کاملاً متفاوت را در مقابل هم قرار می‌دهد: یکی تأکید بر «عجز» بنده و دیگری تأکید بر «قدرت» و استعدادی که خداوند در وجود او به ودیعه گذاشته است. هدف مولانا در اینجا قضاوت بین این دو دیدگاه نیست، بلکه نشان دادن این است که چگونه حقیقت می‌تواند با بیان نیمی از آن یا قرار دادن آن در جایگاه نادرست، تحریف شود.