M1:489 — راه‌های مختلف آسان شدست / هر یکی را ملّتی چون جان شدست

这句诗出自一个故事：一位奸诈的宰相为了从内部摧毁一个基督教社群，故意对《福音书》的教义做出相互矛盾的诠释。他创造出许多派别，每一派都遵循着一条看似简单且合乎其天性的“神圣”道路。

鲁米在此揭示了这种操纵的后果。当一条道路被刻意弄得“容易”（آسان）——即迎合人们的自然欲望和惰性时——人们便会轻易地爱上它。他们会将这条特定的教义或信条（ملّت）视为自己身份的核心，如同自己的灵魂（جان）一般，并誓死捍卫它。这种执着并非源于真理，而是源于它迎合了小我（nafs）的舒适区。因此，这句诗是在警示，那些看起来最轻松、最能满足我们本性的道路，往往是最危险的陷阱，它让我们把自我的欲望误认为神圣的指引。

این بیت، نتیجهٔ عملکرد وزیر حیله‌گر نصرانی را در تحریف انجیل به تصویر می‌کشد. او با زیرکی، برای هر گروه از مسیحیان، حکمی متناسب با طبع و میلشان صادر کرد و آن را «راه آسان» و مورد تأیید خداوند معرفی نمود. مثلاً به یک گروه می‌گفت دنیا را رها کنید و به گروهی دیگر می‌گفت از نعمت‌های خدا که بر شما آسان کرده بهره ببرید.

نتیجه این شد که «راه‌های مختلف» و متضادی پدید آمد، اما هر یک از این راه‌ها برای پیروانش «آسان» و دلپذیر به نظر می‌رسید. مولانا با عبارت «هر یکی را ملّتی چون جان شدست» به عمق تأثیر این تفرقه اشاره می‌کند. هر گروه، آن راه و آیینِ دست‌ساز را چنان با تمام وجود پذیرفت و با آن یکی شد که گویی بخشی از هویت و جانشان شده است. این تعصب و دلبستگی عمیق، ریشهٔ اصلی تفرقه و دشمنی میان امت‌هاست و نشان می‌دهد که چگونه حقیقت می‌تواند قربانیِ سهولت‌طلبی و پیروی از امیال نفسانی شود.