M1:498 — عاقبت‌دیدن نباشد دست‌باف / ورنه کی بودی ز دین‌ها اختلاف‌

这句诗出自一个更大的段落，鲁米在其中揭示了一位邪恶大臣如何通过篡改《福音书》（《引支勒》）来播下混乱的种子。大臣在经文中掺入了大量自相矛盾的教义，旨在迷惑人心，使人们无法找到一条清晰的道路。

此处的“预见终局”（عاقبت‌دیدن）指的是洞察事物真正结局、看穿表象抵达终极实在的能力。鲁米论证说，这种能力不是一种“手织品”（دست‌باف）——它不是一种可以通过个人努力、智力或技艺习得的技能。它是一种神圣的恩赐，是来自真主的启示。

诗的第二句提出了一个有力的反证：如果人类单凭自身就能预见终极真理，那么世界上就不会有如此多互相冲突的宗教（دین‌ها）了。所有宗教分歧的存在，本身就证明了人类在试图独立理解神圣事物时是多么容易犯错和迷失。每一派都声称自己看到了“终局”，但他们的观点却大相径庭，这恰恰说明他们所见的并非真正的终局，而是自己有限心智的投射。因此，寻求真理者不能仅仅依赖自己的聪明才智，而必须寻求一位真正拥有神圣洞见的导师的指引。

مولانا در این بیت به یکی از مسائل کلیدی در مسیر معنوی اشاره می‌کند: ناتوانی ذاتی انسان در تشخیص راه حق از باطل تنها با تکیه بر عقل و درک شخصی خود. او می‌گوید اگر «عاقبت‌بینی» — یعنی دیدن نتیجه و حقیقت نهایی هر راه و عقیده‌ای — امری بود که انسان می‌توانست مانند یک قالی آن را با دست خود ببافد و تولید کند، دیگر دلیلی برای این همه اختلاف و تفرقه میان ادیان و مذاهب وجود نداشت.

این بیت در دل داستان وزیری بیان می‌شود که با تحریف انجیل، فرقه‌های مسیحی متعددی را به وجود آورد تا آنها را به جان هم بیندازد. وجود همین اختلافات، خود بزرگترین گواه است بر اینکه انسان‌ها به تنهایی نمی‌توانند به حقیقت نهایی دست پیدا کنند. هر گروهی گمان می‌کند که راه درست را یافته و عاقبتِ کار را دیده است، اما در واقع اسیر دیدگاه محدود خود شده است.

بنابراین، مولانا نتیجه می‌گیرد که عاقبت‌بینی حقیقی، یک توانایی اکتسابی و محصول فکر بشر نیست، بلکه یک «کشف» و موهبت الهی است که تنها با راهنمایی یک پیر و استاد حقیقی یا عنایت مستقیم خداوند حاصل می‌شود. اختلاف ادیان، نشانۀ عجز بشر و نیاز او به راهنمایی از منبعی فراتر از خود اوست.