M1:497 — عاقبت دیدند هر گون ملّتی / لاجرم گشتند اسیر زلّتی

这句诗出自一个故事：一位邪恶的维齐尔（宰相）为了从内部摧毁基督教，伪装成虔诚的信徒，并为十二个部落首领分别撰写了十二部内容相互矛盾的《福音》。他告诉每个部落，只有他们的版本才是真理。

这句诗描述了这一阴谋的后果。诗中的“宗派”（ملّتی）指的就是被维齐尔欺骗的十二个基督教派别。他们每个人都只看到了自己那份“福音”所许诺的“最终结果”或“结局”（عاقبت），并坚信不疑。他们缺乏更深远的洞察力，无法预见这种分裂和对立将导致的灾难性后果。他们所谓的“预见”（دیدند），实际上是一种短视。

正因为这种短视和盲从，他们“不可避免地”（لاجرم）陷入了“过失”（زلّتی）的奴役之中。这里的“过失”不仅仅是神学上的错误，更是指随之而来的纷争、仇恨和自相残杀。他们成了自己狭隘视野的囚徒，最终实现了维齐尔毁灭他们的初衷。鲁米在此处揭示了一个普遍的道理：缺乏真正长远的智慧、只顾眼前利益或片面真理，必然会导致灾难性的失败和堕落。

این بیت بخشی از داستان وزیری است که برای نابودی دین مسیحیان، انجیل را تحریف می‌کند و طومارهای متناقضی می‌نویسد تا میان آنان تفرقه بیندازد. یکی از این دستورات جعلی، طلب کردن «استاد» برای رسیدن به «عاقبت‌بینی» یا آینده‌نگری روحانی است.

مولانا در اینجا به یک اصل کلی اشاره می‌کند: هر گروه و امتی در طول تاریخ، ادعا می‌کرد که راه درست و آینده‌ی حقیقی را می‌بیند و دنبال می‌کند. اما نتیجه‌ی کارشان (عاقبت) نشان داد که همگی به نوعی دچار لغزش (زلّت) شده و اسیر خطای خود گشته‌اند. این خطا از آنجا ناشی می‌شود که آینده‌نگری حقیقی، یک توانایی اکتسابی و محصول عقل بشری نیست (دست‌باف نیست)، بلکه موهبتی الهی است. اگر انسان‌ها با عقل و تلاش خود می‌توانستند به حقیقت نهایی دست یابند، این همه اختلاف و تفرقه میان ادیان و مذاهب وجود نداشت. بنابراین، هر گروهی که صرفاً به فهم و تدبیر خود تکیه کرد، ناگزیر به دام خطا افتاد.