M1:534 — صد هزاران طب جالینوس بود / پیش عیسی و دمش افسوس بود

这句诗出现在鲁米对犹太国王及其奸诈大臣的评述中。他们自以为聪明，试图用计谋摧毁基督教，但鲁米指出，这种凡人的伎俩在上帝无穷的力量面前是徒劳的。为了说明这一点，他引用了一系列对比，这句诗便是其中之一。

盖伦 (Jalīnus) 是古罗马最伟大的医生，他的医学理论在伊斯兰世界被奉为圭臬，代表了人类理性医学知识的巅峰。然而，与他相对的是耶稣 (ʿĪsā)。根据《古兰经》和伊斯兰传统，耶稣的奇迹之一便是“吹气疗愈”——他能吹一口气就治愈麻风病人、让盲人复明，甚至使死者复生。这种能力并非来自知识或技术，而是直接源于神圣的授权与力量。

鲁米通过这个强烈的对比，阐述了一个核心的苏非思想：世俗的知识（ilm）与神圣的真知（maʿrifat）之间存在着本质的差异。盖伦的“十万种医术”代表了人类通过观察、推理和实验积累的全部学问，它庞大、复杂且令人敬畏。然而，在耶稣神圣的“一口气”（dam）面前，这一切都成了“遗憾”或“叹息”（afsūs）。这意味着，当神的力量直接显现时，人类最引以为傲的成就也会黯然失色，显得毫无意义。这句诗旨在劝诫读者，不要过度依赖自己的才智和谋划，而应认识到在终极实在面前，唯有谦卑和臣服才是正道。

مولانا در این بخش از داستان، در حال توصیف بیهودگی تلاش وزیر برای مقابله با ارادهٔ خداوند است. او برای نشان دادن این نکته، نمونه‌هایی از تقابل قدرت بشری و قدرت الهی را ذکر می‌کند. در بیت قبل، از عصای موسی در برابر سپاه فرعون گفت و در این بیت، به سراغ علم پزشکی می‌رود.

جالینوس (Galen)، پزشک یونانی، در جهان قدیم نماد اوج دانش و تخصص پزشکی بود. علم او مبتنی بر تجربه، منطق و شناخت طبیعت بود. در مقابل، حضرت عیسی قرار دارد که معجزه‌اش نه از راه علم اکتسابی، بلکه با «دَم» یا نَفَس الهی بود؛ نفسی که مردگان را زنده می‌کرد و بیماران را شفا می‌داد. این قدرت، نماد علم و توانایی الهی است که از منبعی فراتر از عقل و تجربهٔ انسانی سرچشمه می‌گیرد.

مولانا با این مقایسه می‌گوید که تمام کتاب‌ها، نظریه‌ها و تلاش‌های صدها هزار پزشک مانند جالینوس، وقتی در برابر یک تجلی مستقیم از قدرت خداوند قرار می‌گیرد، رنگ می‌بازد و به «افسوس» و حسرتی بی‌حاصل تبدیل می‌شود. پیام اصلی این است که تکیه بر عقل و دانش محدود بشری برای مقابله با قدرت بی‌نهایت الهی، کاری عبث و نشانهٔ غفلت است، درست مانند کاری که وزیر داستان انجام می‌داد.