杂货商和鹦鹉的故事：鹦鹉打翻了店里的油 — دفتر ۱ · 鲁米《玛斯纳维》

M1:260 بعد سه روز و سه شب حیران و زاربر دکان بنشسته بُد نومیدوار 三日三夜，他迷惘又悲伤，坐在店铺里，满心是绝望。这句诗描述了杂货商打了鹦鹉之后的状态；他为自己的所作所为懊悔不已，心烦意乱，绝望地坐在店里，想方设法让鹦鹉重新开口说话。 ❋

M1:261 می‌نمود آن مرغ را هر گون نهفتتا که باشد اندرآید او بگُفت 他向那鸟儿使出百般花招，只盼它或许能开口说话。鹦鹉被打后沉默不语，杂货商悔恨不已，便用尽各种伎俩与把戏，希望能诱使鹦鹉重新开口。 ❋

M1:262 جولقیّی سَر برهنه می‌گذشتبا سر بی‌مو چو پُشت طاس و طشت 一位托钵僧，赤着头颅走过，光头锃亮，仿佛铜盆铜盘之背。此诗节描绘了一位剃着光头、形象奇特的托钵僧；他的外貌为故事中的鹦鹉进行错误的类比提供了契机。 ❋

M1:263 آمد اندر گفت طوطی آن زمانبانگ بر درویش زد چون عاقلان 鹦鹉就在那一刻开了口，如智者一般，向那托钵僧高声呼喊。沉默了一段时间后，鹦鹉看到一个同样光头的托钵僧，便再次开口说话，以为对方秃头的原因和自己一样。 ❋

M1:264 کز چه ای کَل با کَلان آمیختی؟تو مگر از شیشه روغن ریختی؟ “秃子啊，为何混入秃子之列？莫非你也打翻了油瓶？”秃头的鹦鹉看到一个剃光头的苦行僧，以为对方和自己一样，也是因为打翻了油瓶才变秃的，便如此发问。此诗节旨在揭示错误类比的谬误。 ❋

M1:265 از قیاسش خنده آمد خلق راکو چو خود پنداشت صاحب‌دلق را 众人听它此番类比，无不发笑，只因它将袍中之人，视作同道。这句诗是说，依据肤浅的相似之处和自身的经验来评判他人，会导致错误和嘲笑，因为人无法通过这种狭隘的比较，来洞悉他人状态的内在实相与真实原因。 ❋

M1:266 کارِ پاکان را قیاس از خود مگیرگرچه ماند در نبشتن شیر و شیر 莫以己心度圣贤之行，纵然“狮”与“乳”写法相同。此诗警告我们，切勿用自己有限的标准去评判灵性纯洁之人的行为，因为他们的内在本质与我们截然不同，正如两个拼写完全相同的词（“狮子”与“牛乳”）可以代表截然不同的事物。 ❋

M1:267 جمله عالَم زین سبب گمراه شدکم کسی ز ابدالِ حقّ آگاه شد 世人皆因此故而入迷途，鲜有人能识真主之「代治者」。鲁米断言，世人之所以普遍犯错，是因为他们将先知与圣哲的作为和境界与自己相比，从而忽视了两者间深刻的内在差异。 ❋

M1:268 هَمسری با انبیا برداشتنداولیا را همچو خود پنداشتند 他们自诩与先知们同等，将圣徒们视作与自己无异。此诗节指出了人类因外在的相似性，而将先知与圣徒视为与自己一样的凡人，从而忽略了他们内在巨大差异的严重错误。 ❋

M1:269 گفته اینک ما بشر ایشان بشرما و ایشان بستهٔ خوابیم و خَور 他们说：“瞧，我们是凡人，他们也是凡人，我们与他们，都受困于饮食睡眠。”此诗节指出了世人的一种错误观念：仅仅因为先知圣贤与常人一样需要饮食睡眠，便认为他们与自己并无二致，从而忽略了两者间深刻的内在与灵性差异。 ❋

M1:270 این ندانستند ایشان از عَمیهست فرقی درمیان بی‌مُنتَهی 彼辈盲昧，未曾识得此理：彼此之间，存有无尽差异。鲁米警示说，人们因心灵盲目、只看表象，往往无法感知那些表面相似的人或事之间深刻而无限的差异。 ❋

M1:271 هر دو گون زنبور خوردند از محللیک شد زان نیش و زین دیگر عسل 两种蜂儿同饮一处花蜜，此者凝成毒刺，彼者酿为甘饴。此诗强调，外在的相似或共同的来源，并不意味着内在本质或最终结果的相同；两个源头与外表相似的存在，可以产生截然不同的产物。 ❋

M1:272 هر دو گون آهو گیا خوردند و آبزین یکی سرگین شد و زان مُشکِ ناب 两种羚羊同食青草、共饮清水，此者产出粪便，彼者却凝成纯麝香。此诗节说明，同样的食物进入两种不同的生命体内，会产生截然不同的结果，以此揭示其内在本质与禀性的天壤之别。 ❋

M1:273 هر دو نی خوردند از یک آب‌ْخَوراین یکی خالی و آن پر از شکر 两根芦苇同饮一处清泉，此根空空如也，彼根饱含甘糖。此诗节清楚地表明，尽管外表相似，内在本质却有天壤之别。两根芦苇从同一源头汲取养分，结果却截然不同：一根毫无所获，另一根却充满甜蜜与祝福。 ❋

M1:274 صد هزاران این چنین اَشباه بینفرقشان هفتاد ساله راه بین 你看这数十万相似之物，其间差异，却有七十年路途。此诗强调，人、物或行为的外在相似性可能极具误导性，因为它们的真实本质与内在实相可能存在着难以想象的巨大差异。 ❋

M1:275 این خورد گردد پلیدی زو جداآن خورد گردد همه نور خدا 此者所食，污秽由之而生；彼者所食，全然化作神光。这句诗断言，同一种事物（如食物或知识），根据领受者内在本质的不同，会产生截然不同的结果：对于污浊之人，它产生污秽；对于纯洁之人，它化为神圣之光。 ❋

M1:276 این خورد زاید همه بُخل و حسدوآن خورد زاید همه نور احد 此食所生，无非吝啬与妒嫉；彼食所生，无非独一者之光。一种滋养只会增长人内心的道德恶习，而另一种滋养则会培育人内在的神圣之光与爱。 ❋

M1:277 این زمینِ پاک و آن شوره‌ست و بداین فرشتهٔ پاک و آن دیوست و دَد 此乃沃土，彼为盐碱荒地；此乃纯洁天使，彼为恶魔野兽。此诗警告我们，外表的相似可能掩盖着本质的、根本性的差异。我们不应被表象所骗，正如两片土地或两个人外表可能相似，其内在本质或灵性本质却可能截然相反。 ❋

M1:278 هر دو صورت گر به هم ماند رواستآب تلخ و آب شیرین را صفاست 纵然二者形貌同，此理亦通；苦水与甜水，皆同样清澈。两件事物在表面上可能看起来完全相同，但它们的内在本质和实相却可能有天壤之别，正如苦水和甜水在外观上都可以是同样地清澈透明。 ❋

M1:279 جز که صاحب ذوق کی شناسد بیاباو شناسد آبِ خوش از شوره‌آب 除了知味之人，谁能识得那水？他能分辨甘泉与苦咸之水。此诗强调，若要领悟事物的真相，不可仅凭外表；唯有具备健全内在“品味”（ذوق‎, dhawq）或灵性洞察力之人，方能辨识表象之下的本质差异。 ❋

M1:280 سحر را با مُعجزه کرده قیاسهر دو را بر مَکر پندارد اساس 他们将巫术与奇迹相较，认其根基，皆为诡计骗招。此诗节指出，只看表象之人会犯错，因外在相似而混淆巫术与奇迹，认为两者皆是骗术。 ❋

M1:281 ساحرانِ موسی از استیزه رابرگرفته چون عصای او عصا 摩西的众术士，出于争强好胜，也拿起手杖，仿效他的手杖。此节诗指的是法老的术士们，他们为了对抗摩西的神迹，拿出了外表与先知手杖相似的手杖，但其内在却毫无真理可言。 ❋

M1:282 زین عصا تا آن عصا فرقی‌ست ژرفزین عمل تا آن عمل راهی شگرف 此杖彼杖，其间有深渊相隔；此行彼行，其间有奇径之遥。鲁米断言，即便两件事物或两种行为外表惊人地相似，其内在本质、根源与潜在动机却可能天差地别，从而决定了它们迥然不同的精神轨迹。 ❋

M1:283 لعنةُ الله این عمل را در قفارحمةُ الله آن عمل را در وفا 此行身后，是真主的诅咒；彼行忠信，是真主的慈恩。一个行为与另一个行为，表面上可能完全相同，但其内在的意图和本质，决定了它会招致神的诅咒还是神的慈恩。 ❋

M1:284 کافران اندر مِری بوزینه طبعآفتی آمد درون سینه طبع 不信者在争辩中，本性如猿猴；此种天性盘踞心中，实为一场灾祸。此诗将不信者在争强好胜、盲目模仿时的状态比作猿猴，并指出这种心灵被蒙蔽的状态，是人性中一场巨大的灾难。 ❋

M1:285 هرچه مردم می‌کند بوزینه همآن کند کز مرد بیند دم بدم 凡人所行的一切，猴子亦步亦趋，它时时刻刻模仿着从人那里看到的情形。此诗节以猴子纯粹模仿的行为为例，强调了外在行为与内在动机之间的根本区别。 ❋

M1:286 او گمان بُرده که من کردم، چو اوفرق را کی داند آن استیزه‌رو 他以为我所做的，与他一般无二；那好辩之徒，岂能识得其中分别？此诗句指出了那些因行为表象相似，而无法区分真实之举与出于争强好胜的模仿之举的人所犯的错误。 ❋

M1:287 این کند از امر و او بهرِ ستیزبر سَرِ استیزه‌رویان خاک ریز 此人奉天命而行，彼人因争强好胜；朝那些好斗之徒的头顶，撒一把尘土吧。此诗揭示了两种行为的根本区别：一种是出于顺服神圣命令，另一种则源于争强好胜的心理。鲁米劝诫我们，要摒弃争斗者的道路。 ❋

M1:288 آن منافق با موافق در نمازاز پی استیزه آید نه نیاز 伪信者与真信徒一同礼拜，其意在争强，而非心怀敬拜。这句诗揭示了外在行为与内在动机的深刻差异：伪信者与真信徒或许做着同样的功修（如礼拜），但他们的出发点却截然相反，一个是出于争斗，另一个则是出于虔诚的需求。 ❋

M1:289 در نماز و روزه و حجّ و زکاتبا منافق مؤمنان در بُرد و مات 于拜、于斋、于朝觐、于施舍，信徒与伪善者，同局竞技，有赢有输。此诗节言明，在礼拜、斋戒等外在的宗教功修上，真信士与伪信者的行为或许看似一致，但他们的内在动机与最终归宿却截然不同。 ❋

M1:290 مؤمنان را برد باشد عاقبتبر منافق مات اندر آخرت 信士终将赢得胜利，伪信者在后世必遭绝杀。此诗断言，尽管信士与伪信者表面上可能行为相似，但由于内在动机与状态的根本不同，他们的最终命运截然不同：信士将获得胜利，而伪信者在后世将面临彻底的失败。 ❋

M1:291 گرچه هر دو بر سَرِ یک بازی‌اندهر دو با هم مروزی و رازی‌اند 纵然二者同台竞技，实则一属麦尔弗，一属拉伊。此诗警示我们，切莫将外在行为的相似与内在本质或意图的相同混为一谈；尽管人们行为看似一致，其本性与归宿却可能截然不同。 ❋

M1:292 هر یکی سوی مقام خود رودهر یکی بر وفق نام خود رود 各人皆向其位而去，各人皆循其名而行。每个存在，都受其内在本质的驱动，走向其注定的位置，并根据其内在的真实本性行事，无论外表看起来多么相似。 ❋

M1:293 مؤمنش خوانند جانش خوش شودور منافق تیز و پر آتش شود 称他为信士，其灵魂便欢欣愉悦；若唤作伪信者，他便怒不可遏，烈火中烧。此诗断言，一个人的真名实姓反映其内在本质，而他对这个称呼的情感反应，则揭示了其本性的真伪。 ❋

M1:294 نام او محبوب از ذات وی استنام این مبغوض از آفات وی است 彼之名受爱，源于其本质；此之名遭恨，源于其祸殃。此诗节断言，一个名号之所以受人喜爱或憎恶，直接源于其所描述之人的内在本质与品性，而非一个肤浅或任意的标签。 ❋

M1:295 میم و واو و میم و نون تشریف نیستلفظ مؤمن جُز پی تعریف نیست “穆民”二字并非虚名与空衔，此词只为界定其本质而宣。“穆民”（信士）这个称谓并非空洞的敬称或客套，而是对其内在本质与深刻真实的一种界定。 ❋

M1:296 گر منافق خوانیش این نامِ دونهمچو کژدم می‌خلد در اندرون 你若唤他伪信者，这卑劣的名号，便如毒蝎刺入，在他五脏六腑。此诗节解释，“伪信者”之名并非空洞的标签，而是揭示了个人隐藏的内在真相；这真相如蝎子一般，从内部刺痛、折磨着他本人。 ❋

M1:297 گرنه این نام اشتقاق دوزِخَستپس چرا در وی مَذاق دوزخست 倘若此名非由地狱衍生，为何其中有地狱的滋味？这节诗在论证，“伪信者”这个称谓之所以会带来灼烧般的痛苦，是因为它在本质上与地狱同源，其内在的“滋味”就是地狱的滋味。

M1:298 زشتی آن نامِ بَد از حرف نیستتلخی آن آبِ بحر از ظرف نیست 恶名之丑陋，非因其字词；海水之苦咸，非因其器皿。此诗强调，事物与概念的真实本质，并非源于其外在形式（如名称的文字、盛水的容器），而是来自其内在的精髓与实相；外表仅仅是内在显现的载体。 ❋

M1:299 حرفْ ظرف آمد درو معنی چو آببحرِ معنی عِندَهُ اُمُّ الکِتاب 言辞是器皿，意义如其水，意义之海，在祂那里是“经典之母”。言辞仅仅是承载意义的容器，而所有意义的真正、无限的源头，乃在于“经典之母”（Umm al-Kitāb），即真理的太初本源。 ❋

M1:300 بحرِ تلخ و بحرِ شیرین در جهاندر میانشان بَرزَخُ لا یَبغیان 世间有苦海与甘泉，其间有屏障，互不侵犯。此诗节借用《古兰经》的意象，指出世间存在着对立而又交织的二元性；尽管它们并存，其本质却不会混淆，始终可以分辨。 ❋

M1:301 وانگه این هر دو ز یک اصلی روانبر گذر زین هر دو رو تا اصلِ آن 须知此二者，皆由同一本源流淌；超越此二者，向着那本源前行。此诗节指出，尽管世间存在着苦与甜、善与恶等二元对立，但它们都源于同一个终极的本源。修行者的任务便是超越这些表面的分别，回归到那无分别的、唯一的根源。 ❋

M1:302 زرّ قلب و زرّ نیکو در عیاربی محک هرگز ندانی ز اعتبار 伪金与真金，成色相仿，无试金之石，价值永难衡量。这句诗表明，单凭外表，真理与谬误、真实价值与虚假价值是无法区分的。要认识真正的本质，就需要一个内在或外在的检验标准。 ❋

M1:303 هر که را در جان خدا بنهد مِحَکهر یقین را باز داند او ز شَک 谁的灵魂若蒙神置入试金石，他便能从疑虑中辨识出确信。若神在一个人的内在赋予了神圣的试金石，此人便获得了无与伦比的能力，能明辨真伪，将确信从疑虑中清晰地分辨出来。 ❋

M1:304 در دهان زنده خاشاکی جهدآنگه آرامد که بیرونش نهد 活人的口中，若跃入一根草芥，必待将它吐出，方能重获安歇。此诗以一个简单的比喻说明，人活泼敏锐的内在感知能立即察觉到杂质，并且在清除它之前无法安宁。这象征着能分辨确信与怀疑的属灵洞察力。 ❋

M1:305 در هزاران لقمه یک خاشاکِ خُردچون در آمد حِسّ زنده پی ببُرد 千百口食物中，一根微小木屑，一旦入口，鲜活的感官便能察觉。此诗以敏锐的味觉能从大量食物中辨别出微小杂质为喻，说明内在的洞察力（或“宗教感官”）能够于万千虚妄中识别出真理。 ❋

M1:306 حِسّ دنیا نردبان این جهانحِسّ دینی نردبان آسمان 尘世之感，是此世的阶梯；信仰之觉，为通天的阶梯。鲁米区分了两种知觉：一种是我们的外在感官，用于应对物质世界；另一种是内在的、宗教的知觉，它为我们通往更高的天界提供了途径。 ❋

M1:307 صحّت این حس بجویید از طبیبصحّت آن حس بجویید از حبیب 此感官之康健，当求之于医者；彼感官之康健，当求之于圣友。此诗节区分了两种感官：身体的感官，其健康由世俗的医生来维护；内在的灵性感官，其福祉则需要神圣的挚爱或灵性导师的指引。 ❋

M1:308 صحّت این حس ز معموریّ تنصحّت آن حس ز تخریبِ بدن 此感官之康健，源于肉身的兴旺；彼灵觉之清明，源于身体的毁伤。我们的肉体感官通过身体的滋养与安康而保持健康；而我们内在的、属灵的感官——即分辨真伪的洞察力——只有通过减少身体的欲望和苦修才能达致清明与健全。 ❋

M1:309 راهِ جان مر جسم را ویران کندبعد از آن ویرانی آبادان کند 灵性之路令身体败坏，在那败坏之后，又使其兴旺。为了让灵魂繁荣并臻于完美，它首先通过修行和克制欲望来约束身体；但最终，这升华了的灵魂本身，会成为身体获得终极安康与兴盛的根源。 ❋

M1:310 کرد ویران خانه بهر گنج زروز همان گنجش کند معمورتر 他为一藏黄金而摧毁房屋，又用那宝藏，将房屋建得更繁荣。为了获得更珍贵的价值，人有时必须放弃并摧毁现有的表象；这种摧毁不是为了毁灭，而是为了更宏伟、更丰盛的重建。 ❋

M1:311 آب را ببرید و جو را پاک کردبعد از آن در جو روان کرد آبِ خورد 他截断浊流，将沟渠淘清，复引来甘泉，使其奔流不息。此诗以比喻说明，为求得真正的健康与善的流动，必先清除障碍与污秽，为纯净与活力铺平道路。 ❋

M1:312 پوست را بشکافت و پیکان را کشیدپوستِ تازه بعد از آنش بر دمید 他剖开皮肉，将箭头拔出；此后，崭新的肌肤便焕然生长。此诗节描述了从身体中拔出箭头的痛苦过程以及随后的愈合，以此说明真正的解脱与新生，往往需要经历一番初始的、痛苦的破立，才能迎来更好、更新的成长。 ❋

M1:313 قلعه ویران کرد و از کافر ستدبعد از آن بر ساختش صد برج و سَد 他荡平坚城，从悖信者手中夺取，而后又在其上，筑起百座塔楼与壁垒。此诗节阐明，为了实现真正的繁荣和强有力的重建，有时必须首先摧毁现有的、特别是被占领或腐化的结构。这种毁灭并非终结，而是创造更卓越、更持久之物所必需的步骤。 ❋

M1:314 کارِ بی‌چون را که کیفیّت نهداینک گفتم این ضرورت می‌دهد 无状之功，谁能为其定状？我今所言，正显一种必然。神的作为超越了人类所能理解的任何“方式”或因果关系，但与此同时，修行者所经历的灵性道路，似乎又蕴含着一种内在的、神圣的必然性。 ❋

M1:315 گَه چنین بنماید و گَه ضِدّ اینجز که حیرانی نباشد کار دین 神时而显现如此，时而恰恰相反；宗教的本质，无非是令人迷惘惊叹。真正的宗教体验，在于面对神圣真理那看似矛盾、甚至完全相反的种种显现，这会使人陷入一种深刻的心灵迷惘（ḥayrānī），而这种迷惘本身就是真信仰的核心。 ❋

M1:316 نه چنان حیران که پشتش سوی اوستبل چنان حیران و غرق و مَستِ دوست 并非那种背祂而去的迷惘，而是那种沉醉于“友”的痴狂。鲁米在此区分了两种“迷惘”（ḥayrat）：一种源于无知和背离，另一种则是苏菲行者因完全沉浸于“神圣之友”而产生的崇高迷狂。 ❋

M1:317 آن یکی را روی او شد سوی دوستوان یکی را روی او خود روی اوست 彼一人，其面容朝向聖友；另一人，其面容即是祂的面容。此詩節描述了與神聖之愛者（“友”）的兩種關係：一種是面朝“友”而去的追尋者，另一種則已完全沉浸於“友”中，其自身的存在已然映現出“友”的容顏。 ❋

M1:318 روی هر یک می‌نگر می‌دار پاسبوکْ گردی تو ز خدمت روشناس 你要审视每一张面容，时刻保持警惕，或许借由虔诚的侍奉，你将成为真理的识者。此诗节强调在灵修道路上，明辨与审慎至关重要。它敦促求道者仔细观察身边的人与自称导师者，以期通过真正的侍奉，获得洞悉神圣实相的深邃认识。 ❋

M1:319 چون بسی ابلیسِ آدم‌روی هستپس به هر دستی نشاید داد دست 世间既有许多人面恶魔，便不可将手交予任何之手。此诗告诫我们，切莫为人之外表所惑；因为许多恶徒与魔鬼都以人形现身，故不可轻信于人。 ❋

M1:320 زانک صیّاد آورد بانگ صفیرتا فریبد مرغ را آن مرغ‌گیر 只因猎人发出模仿的哨音，为要诱骗飞鸟，那捕鸟之人。此诗节是一个比喻，用以说明那些欺世盗名之徒如何模仿真正的求道者与圣贤的声音，将天真之人诱入他们的陷阱。 ❋

M1:321 بشنود آن مرغ بانگ جنس خویشاز هوا آید بیابد دام و نیش 那飞鸟听见同类的呼唤，便从空中降下，落入罗网与刺钩。这句诗描绘了一只鸟儿，误以为听到了同伴的叫声，结果从空中飞下，却掉进了捕鸟人的陷阱，以此警告人们要警惕虚假的伪装。 ❋

M1:322 حرفِ درویشان بدزدد مَردِ دونتا بخواند بر سلیمی زان فسون 卑劣之徒盗用苏菲的言辞，好对头脑简单的人念诵咒语。鲁米警告说，卑鄙虚伪的人会窃取真正修行者的智慧言辞，用以迷惑和操控那些天真易信的人。 ❋

M1:323 کارِ مَردان روشنی و گرمیَستکارِ دونان حیله و بی‌شرمیَست 大丈夫所为，是光明与温暖；卑劣者所行，是诡计与无耻。此诗节阐明了高尚之人与卑劣之人在品性上的根本差异：大丈夫散发光明与温暖，而卑劣之徒则沉溺于欺诈与无耻。 ❋

M1:324 شیر پشمین از برای کَد کنندبومُسَیلِم را لقب احمد کنند 他们缝制羊毛的狮子，只为乞讨；他们把布穆赛莱姆，称作艾哈迈德。此诗谈论那些伪称走在灵修道路上的骗子，他们通过模仿善者的外表来诱捕天真之人，将自己伪装成真正的先知。 ❋

M1:325 بومُسَیلِم را لقب کذّاب ماندمر محمد را اولُو الاَلباب ماند 穆赛利姆留下“骗子”的骂名，穆罕默德留下“智者”的美誉。此诗节对比了伪先知与真先知，阐明任何灵性召唤的最终真相与本质，都将由其恒久的影响和成果来揭示。 ❋

M1:326 آن شراب حق خِتامش مُشکِ نابباده را ختمش بود گَند و عذاب 真理之酒，其封印是纯麝之香；凡俗之酒，其结局是恶臭与苦。真理的言辞与灵性体验，如同神圣之酒，其最终的精髓是纯净的芬芳与清明，能唤醒理智；相反，迷惑人心的话语和虚假的愉悦，初看虽诱人，最终却只带来污秽与苦难。 ❋