اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٦٣
M5:1363 — چه بزان کآن شهوت او را بز گرفت / بَز گرفتن گیج را نبود شگفت
M5:1363
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
شهوت، آن زن را مانند بزی بیقرار و بازیگوش کرده بود؛ اما عجیب نیست که فردی سرگشته و گیج از شهوت، چنین رفتاری از خود نشان دهد.
این بیت در ادامهی توصیف حال خاتون (بانوی خانه) است که پس از فرستادن کنیزک به دنبال کاری، با خر تنها شده و از شدت شهوت، بیاختیار و هیجانزده است. مولانا حالت او را به «بز گرفتن» تشبیه میکند؛ اصطلاحی که به معنای جستوخیز کردن بیدلیل و بازیگوشی بیمهار، شبیه به رفتار بز، است.
نکتهی اصلی بیت این است که این حالت، نتیجهی طبیعی «گیج» شدن عقل است. وقتی شهوت بر کسی غلبه میکند، عقل و خرد او را سرگشته و گیج میسازد و در چنین وضعیتی، بروز رفتارهای سبکسرانه و حیوانی عجیب نیست. مولانا با این تشبیه، نشان میدهد که چگونه نیروی غریزه میتواند وقار و متانت انسانی را زایل کند و او را به سطح یک حیوان بازیگوش تنزل دهد. این بیت مقدمهای است برای ابیات بعدی که در آنها مولانا به صراحت میگوید شهوت، دل را کور و کر میکند و زشتیها را زیبا جلوه میدهد.
- بزان
- مانند بز، بزوار، در حالت جستوخیز و بیقراری بز
- بز گرفت
- دچار حالت بیقراری و جستوخیز شد، بازیگوشیاش گرفت
- گیج
- سرگشته، سردرگم، کسی که عقل و هوشش درست کار نمیکند
- شگفت
- عجیب، مایهی شگفتی و تعجب
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.