اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٤١٠
M5:1410 — مرغ اندر دام دانه کی خورد / دانه چون زهرست در دام ار چرد
M5:1410
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
وقتی انسان در دام لذتهای دنیوی یا دانش ناقص گرفتار میشود، دیگر نمیتواند از آن لذت بهرهای حقیقی ببرد، زیرا آن لذت خود به عامل نابودیاش تبدیل میشود.
این بیت در ادامهٔ داستان کنیزک و خاتون و در میانهٔ تمثیل «پرنده و دام» آمده است. مولانا لذتهای دنیوی را به «دانه» و دنیا را به «دام» تشبیه میکند. پرندهای که هوشیار است، میداند که دانهای که در تله قرار دارد، طعمهای برای به هلاکت انداختن اوست و در حقیقت، زهر است نه غذا. اما پرندهٔ غافل، تنها دانه را میبیند و به دام میافتد.
در این داستان، خاتون همان «مرغ غافل» است که ظاهر عمل کنیزک (لذتجویی از خر) را دید اما از «دقیقهٔ کدو» که شرط سلامت و مهار آن لذت بود، غافل ماند. او به محض اینکه خود را در موقعیت لذت قرار داد، در واقع در «دام» افتاد. از آن لحظه به بعد، خود آن لذت (دانه) که به دنبالش بود، برایش حکم زهر را پیدا کرد و او را به کشتن داد.
نکتهٔ عرفانی این است که دانش و معرفت ناقص، از جهل خطرناکتر است. خاتون با دیدن ظاهر کار، خود را دانا پنداشت و بینیاز از راهنمایی «استاد» (کنیزک) دید. همین غرور و دانش ناتمام، او را کور کرد و باعث شد که حقیقت زهرآگین بودنِ آن لذتِ کنترلنشده را نبیند. انسانی که در دام نفس و شهوت گرفتار است، دیگر نمیتواند از نعمتها بهرهٔ واقعی ببرد، زیرا هر قدمی که برمیدارد او را به نابودی نزدیکتر میکند.
- کی خورد
- چگونه میتواند بخورد؟ (پرسش انکاری به معنی هرگز نمیخورد)
- ار
- اگر
- چرد
- بچرد، بخورد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.