M3:108 — هان که بویای دهانتان خالق است / کی بَرد جان غیر آن کاو صادق است؟

مولانا در این بیت، داستان فیل‌هایی را که برای یافتن قاتل بچه‌هایشان دهان مردم را بو می‌کشند، به یک حقیقت معنوی بزرگ‌تر پیوند می‌زند. او هشدار می‌دهد که این «بو کشیدن» تنها یک داستان نیست، بلکه تمثیلی از نظارت و آگاهی مطلق خداوند بر بندگانش است.

همان‌طور که فیل بوی کباب بچه‌اش را از دهان خورنده تشخیص می‌دهد، خداوند نیز که «خالق» و آفرینندهٔ ماست، از کوچک‌ترین اعمال و نیات پنهان ما، به‌ویژه از گناهانی چون غیبت که در بیت قبل به آن اشاره شد، باخبر است. «بوی دهان» در اینجا کنایه از باطن و حقیقت وجودی انسان است که هیچ‌چیز را نمی‌توان از خداوند مخفی کرد.

مصرع دوم نتیجهٔ این آگاهی الهی را بیان می‌کند: در پیشگاه عدل خداوند، تنها راه نجات، «صداقت» است. هیچ‌کس نمی‌تواند با فریب و ظاهرسازی از حسابرسی الهی جان سالم به در ببرد. این بیت، انسان را به مراقبت از باطن و تطبیق ظاهر و باطن دعوت می‌کند، زیرا بازرسی نهایی توسط کسی صورت می‌گیرد که از همهٔ اسرار آگاه است و تنها معیار پذیرش نزد او، راستی و درستی است.