قرائت› دفتر ۳› بخش ۱۹۸ - تمثیل گریختن مؤمن و بیصبری او در بلا به اضطراب و بیقراری نخود و دیگر حوایج در جوش دیگ و بر دویدن تا بیرون جهند› بیت ۴۱۵۹
M3:4159 — هر زمان نخود بر آید وقت جوش / بر سر دیگ و برآرد صد خروش
M3:4159
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، بیقراری و شکایت مؤمنِ بیصبر را در هنگام سختیها، به فریادهای نخودی تشبیه میکند که در آب جوشان بالا و پایین میپرد.
مولانا در این تمثیل، دیگ را نماد دنیا و رنجهای آن، و نخود را نماد انسان مؤمن میداند. همانطور که نخود در دیگ جوشان از حرارت آتش بیتابی میکند، به سطح آب میآید و گویی فریاد میکشد، انسان نیز در کوران مشکلات و مصیبتها بیصبری کرده و زبان به شکایت باز میکند.
این «خروش» یا فریاد، نمایانگر همان پرسش ازلی انسان است: «چرا من؟ چرا این رنجها؟» بیت بعدی این شکایت را آشکارتر میکند: «که چرا آتش به من در میزنی؟» مولانا این تصویر ساده و روزمره را به کار میگیرد تا اضطراب و ناآرامی روح انسان را در فرایند دشوار «پخته شدن» و تکامل معنوی به تصویر بکشد. این جوشیدن، مقدمهای برای تبدیل شدن به غذایی لطیف و همنشینی با «جان» است، اما نخود در این مرحله تنها سوزش و سختی را حس میکند و از حکمت پشت آن بیخبر است.
- خروش
- فریاد بلند، ناله و فغان
- بر آید
- بالا بیاید، ظاهر شود
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.