قرائت› دفتر ۳› بخش ۱۹۸ - تمثیل گریختن مؤمن و بیصبری او در بلا به اضطراب و بیقراری نخود و دیگر حوایج در جوش دیگ و بر دویدن تا بیرون جهند› بیت ۴۱۶۹
M3:4169 — باز لطف آید برای عذر او / که بکردی غسل و بر جستی ز جو
M3:4169
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
پس از تحمل سختیها و آزمونهای الهی (قهر)، لطف خداوند فرا میرسد و به انسان میگوید که این رنجها در واقع غسل تطهیری بوده که او را از تعلقات پست دنیوی پاک کرده و به مرتبهای بالاتر رسانده است.
این بیت در ادامهی تمثیل نخودی است که در دیگ در حال جوشیدن است و از سختی و آتش بیقراری میکند. مولانا توضیح میدهد که این جوشیدن و رنج، «قهر» و بیمهری خداوند نیست، بلکه فرآیندی برای تکامل و پاک شدن است. همانطور که نخود در آب جوشان پخته و نرم و قابل خوردن میشود، روح انسان نیز در کورهی سختیها و ابتلائات، از خامی و ناپاکیها زدوده میشود.
در بیت مورد نظر، پس از دورهی «قهر» (سختی)، نوبت «لطف» الهی فرا میرسد. این لطف برای دلجویی و «عذرخواهی» از بنده میآید و به او توضیح میدهد که آن رنجها بیهوده نبوده است. خداوند به او میگوید: «تو با این سختیها، گویی غسل کردهای و از جویبار کوچک و محدود زندگی پیشین خود بیرون جستی.»
تصویر «غسل کردن» نماد پاکی و تطهیر از آلودگیهای نفسانی و تعلقات دنیوی است. «جستن از جو» نیز به معنای فراتر رفتن از سطح محدود و مادی حیات و رسیدن به اقیانوس حقیقت و عالم معناست. بنابراین، این بیت به زیبایی بیان میکند که رنجهای مقدر الهی، ابزاری برای پالایش روح و عروج آن به سوی کمال است و لطف خداوند در نهایت، حکمت این سختیها را برای سالک آشکار میسازد.
- عذر او
- برای دلجویی از او، برای پوزش خواستن از او (در اینجا، خداوند از بنده دلجویی میکند تا حکمت رنج را برایش روشن سازد).
- بکردی غسل
- غسل کردی، خود را شستی و پاک کردی.
- بر جستی
- بیرون پریدی، جهیدی.
- جو
- جویبار، نهر کوچک؛ در اینجا کنایه از عالم مادی و محدود است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.