M3:992 — بوی بر از جزو تا کل ای کریم / بوی بر از ضد تا ضد ای حکیم

مولانا در این بیت، دو اصل مهم در شناخت حقیقت را به خواننده (که او را «کریم» و «حکیم» می‌خواند) یادآوری می‌کند. این دو اصل، کلید فهم بسیاری از داستان‌های مثنوی، از جمله داستان همین مارگیر است.

اصل اول، حرکت «از جزء به کل» است. یعنی هر پدیده، لطف، یا زیبایی جزئی در این عالم، مانند بویی خوش، نشانه‌ای از یک منبع و حقیقت کلی و کامل‌تر است. نباید در جزء متوقف ماند، بلکه باید آن را به عنوان سرنخی برای رسیدن به سرچشمه‌ی اصلی دنبال کرد. همان‌طور که در ابیات قبل گفته شد، همه‌ی «خوشی‌ها» از یک «دریای ژرف» سرچشمه می‌گیرند.

اصل دوم، حرکت «از ضد به ضد» است. این یک نگاه دیالکتیکی به عالم است. بسیاری از پدیده‌ها، معنای خود را در تضاد با دیگری می‌یابند و حتی در دل خود، نقیضشان را پرورش می‌دهند. جنگ‌ها در نهایت به صلح می‌انجامند (بیت بعدی)، خشم‌ها برای رسیدن به آشتی است، و رنج‌ها مقدمه‌ی آسایش هستند. حکیم کسی است که فریب ظاهر را نمی‌خورد و می‌داند که چگونه از دل یک پدیده، به ضد آن که در باطنش نهفته است، پی ببرد. مارگیر برای «یاری» و نمایش، به سراغ «مار» (نماد خطر) می‌رود؛ این دو ضد در عمل او به هم می‌رسند.