قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۵۶ → قبلی · بعدی ←

بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلان

در بیان اینکه حال خود و مستی خود را باید از جاهلان پنهان داشت

M1:3435 بشنو الفاظ حکیم پرده‌ایسر همانجا نه که باده خورده‌ای
M1:3436 چونک از میخانه مستی ضال شدتسخر و بازیچهٔ اطفال شد
M1:3437 می‌فتد او سو به سو بر هر رهیدر گل و می‌خنددش هر ابلهی
M1:3438 او چنین و کودکان اندر پیشبی‌خبر از مستی و ذوق میش
M1:3439 خلق اطفالند جز مست خدانیست بالغ جز رهیده از هوا
M1:3440 گفت دنیا لعب و لهوست و شماکودکیت و راست فرماید خدا
M1:3441 از لعب بیرون نرفتی کودکیبی ذکات روح کی باشد ذکی
M1:3442 چون جماع طفل دان این شهوتیکه همی رانند اینجا ای فتی
M1:3443 آن جماع طفل چه بود بازییبا جماع رستمی و غازیی
M1:3444 جنگ خلقان همچو جنگ کودکانجمله بی‌معنی و بی‌مغز و مهان
M1:3445 جمله با شمشیر چوبین جنگشانجمله در لا ینفعی آهنگشان
M1:3446 جمله شان گشته سواره بر نییکین براق ماست یا دلدل‌پیی
M1:3447 حاملند و خود ز جهل افراشتهراکب و محمول ره پنداشته
M1:3448 باش تا روزی که محمولان حقاسپ‌تازان بگذرند از نُه طبق
M1:3449 تعرج الروح الیه و الملکمن عروج الروح یهتز الفلک
M1:3450 همچو طفلان جمله‌تان دامن‌سوارگوشهٔ دامن گرفته اسپ‌وار
M1:3451 از حق ان الظن لا یغنی رسیدمرکب ظن بر فلکها کی دوید
M1:3452 اغلب الظنین فی ترجیح ذالا تماری الشمس فی توضیحها
M1:3453 آنگهی بینید مرکبهای خویشمرکبی سازیده‌ایت از پای خویش
M1:3454 وهم و فکر و حس و ادراک شماهمچو نی دان مرکب کودک هلا
M1:3455 علمهای اهل دل حمالشانعلمهای اهل تن احمالشان دانش و آگاهی اهل دل، چون مرکبی راهوار آنها را به سوی مقصد می‌برد،اما دانش اهل تن، باری سنگین بر دوششان است.علمی که از دل و شهود برآید، انسان را تعالی می‌بخشد و راهنما و یاور اوست، اما علمی که تنها به حواس و ظواهر محدود شود، باری سنگین و مانعی برای رشد معنوی او خواهد بود.
M1:3456 علم چون بر دل زند یاری شودعلم چون بر تن زند باری شود دانش وقتی به قلب انسان می‌نشیند، یاری‌دهنده او می‌شود،و زمانی که فقط در خدمت جسم باشد، باری سنگین بر دوش او می‌گردد.دانش و علم حقیقی آن است که بر دل بنشیند و انسان را در مسیر معنوی یاری کند، اما علمی که صرفاً ظاهری و در خدمت تن باشد، همچون باری سنگین و بی‌فایده است.
M1:3457 گفت ایزد یحمل اسفارهبار باشد علم کان نبود ز هو خداوند در قرآن فرمود که همچون الاغی است که کتاب‌ها را حمل می‌کند؛علمی که از سوی «او» (خدا) نباشد، فقط باری سنگین بر دوش انسان است.این بیت با اشاره به آیهٔ قرآن، تأکید می‌کند که علمِ بدون معرفت و درک قلبی، نه تنها سودی ندارد بلکه مانند باری سنگین بر دوش صاحبش است.
M1:3458 علم کان نبود ز هو بی واسطهآن نپاید همچو رنگ ماشطه دانشی که بی‌واسطه از سوی «او» نباشد،مانند رنگ و آرایش آرایشگر، پایدار نمی‌ماند.دانش حقیقی، دانشی است که مستقیماً از خداوند به دل الهام می‌شود؛ دانش اکتسابی و ظاهری، مانند آرایش، سطحی و ناپایدار است.
M1:3459 لیک چون این بار را نیکو کشیبار بر گیرند و بخشندت خوشی اما اگر این بار را به خوبی به دوش بکشی،آن را از دوشت برمی‌دارند و به تو حال خوشی می‌بخشند.اگر بارِ سنگینِ دانشِ ظاهری و تکالیف شرعی را با صبر و صداقت تحمل کنی، این بار از دوشت برداشته می‌شود و به جای آن، لذت و شادی معنوی به تو عطا می‌گردد.
M1:3460 هین مکش بهر هوا آن بار علمتا ببینی در درون انبار علم
M1:3461 تا که بر رهوار علم آیی سواربعد از آن افتد ترا از دوش بار تا آنکه بر اسبِ راهوارِ دانش سوار شوی،و آنگاه این بارِ سنگین از دوشت فرو افتد.وقتی به علم حقیقی و شهودی دست یافتی، دیگر مجبور نیستی بار سنگین دانش‌های ظاهری و اکتسابی را به دوش بکشی؛ آن علم خودش تو را حمل خواهد کرد.
M1:3462 از هواها کی رهی بی جام هوای ز هو قانع شده با نام هو
M1:3463 از صفت وز نام چه زاید خیالو آن خیالش هست دلال وصال
M1:3464 دیده‌ای دلال بی مدلول هیچتا نباشد جاده نبود غول هیچ
M1:3465 هیچ نامی بی حقیقت دیده‌اییا ز گاف و لامِ گُل، گُل چیده‌ای
M1:3466 اسم خواندی رو مسمی را بجومه به بالا دان نه اندر آب جو
M1:3467 گر ز نام و حرف خواهی بگذریپاک کن خود را ز خود هین یکسری
M1:3468 همچو آهن ز آهنی بی رنگ شودر ریاضت آینهٔ بی زنگ شو
M1:3469 خویش را صافی کن از اوصاف خودتا ببینی ذات پاک صاف خود
M1:3470 بینی اندر دل علوم انبیابی کتاب و بی معید و اوستا
M1:3471 گفت پیغمبر که هست از امتمکو بود هم گوهر و هم همتم
M1:3472 مر مرا زان نور بیند جانشانکه من ایشان را همی‌بینم بدان
M1:3473 بی صحیحین و احادیث و رواتبلک اندر مشرب آب حیات
M1:3474 سر امسینا لکردیا بدانراز اصبحنا عرابیا بخوان
M1:3475 ور مثالی خواهی از علم نهانقصه‌گو از رومیان و چینیان

خلاصه و پیام اصلی شرح عرفانی مفصل