M1:2811 — ریش گاو و بندهٔ غیر آمد او / غرقه شد کف در ضعیفی در زد او

مولانا در این بخش، تفاوت میان «عاشقان کل» و «عشاق جزء» را بیان می‌کند. «کل» همان حقیقت الهی و منبع اصلی وجود است و «جزء» پدیده‌های گذرا و ظواهر دنیوی است که تنها پرتوی از آن حقیقت هستند.

این بیت، سرنوشت «عاشق جزء» را به تصویر می‌کشد. چنین شخصی، به جای بندگیِ اصل، «بندهٔ غیر» می‌شود؛ یعنی تمام وجود خود را وقف چیزی می‌کند که اصالت ندارد. عبارت «ریش گاو» در ادبیات کهن کنایه از امر بیهوده و بی‌ارزش است. مولانا می‌گوید این فرد، خود را درگیر امری بی‌فایده کرده و برده‌ی غیر خدا شده است.

مصرع دوم این وضعیت را با تمثیلی قدرتمند تکمیل می‌کند: او مانند کسی است که در حال غرق شدن است اما برای نجات، به «کف» روی آب چنگ می‌زند. در عرفان مولانا، «کف» نماد صورت‌ها و پدیده‌های ظاهری و ناپایدار جهان است، در حالی که «دریا» نماد حقیقت پایدار و باطنی است. کسی که حقیقت را رها کرده و به ظواهر دل بسته، در واقع برای نجات از غرق شدن در دریای حوادث، به ضعیف‌ترین و فانی‌ترین چیزها متوسل شده است که نه تنها او را نجات نمی‌دهد، بلکه نابودی‌اش را حتمی می‌کند.