M1:522 — کیمیاسازست چه‌بود کیمیا / معجزه بخش است چه‌بود سیمیا

这句诗联出现在鲁米赞美神之创造大能的段落中。在前面的诗句里，鲁米描述了神如何将智慧之光投向尘土，使无生命的土地变得能够孕育生命、忠实地长出播下的种子（M1:514-515）。神甚至能让石头变成碧玉（M1:521）。

在此背景下，这句诗联将神的大能与两种人类技艺作了对比，以凸显其无与伦比：

• 炼金术 (کیمیا)：在古代，这被认为是能将贱金属（如铅）点化为贵金属（如黄金）的终极技艺，象征着物质层面的最高转化能力。然而鲁米说，神是“炼金术的创造者” (کیمیاساز)。祂本身就是那转化万物的力量，炼金术只不过是祂无穷创造力中一个微弱的影子。既然神能创造出炼金术士所追求的法则，那么炼金术本身又算得了什么呢？

• 幻术 (سیمیا)：这是一种旨在制造幻象、欺骗感官的技艺，常被视为一种障眼法或低级魔术。鲁米说，神是“奇迹的赋予者” (معجزه بخش)。先知们所行的神迹 (معجزه) 是直接源于神的真实力量，是真理的显现。与这种真实、改变现实的神迹相比，幻术那种虚假的、迷惑人心的把戏又算得了什么？

因此，这句诗的核心思想是：不要执着于任何形式的“术”或“法”，无论是试图转化物质的科学，还是迷惑人心的幻术。真正的力量源头是神。祂是所有转化与奇迹的赋予者，任何人类的努力在祂面前都黯然失色。这既是对神性超越性的赞美，也是对求道者的提醒——应寻求本源，而非沉迷于表象或技艺。

مولانا در ابیات پیشین، از قدرت بی‌کران خداوند در جان بخشیدن به جمادات و دگرگون کردن ماهیت اشیاء سخن گفته است. خاک به امانت‌داری و باروری می‌رسد و سنگ به گوهری گرانبها (یشم) تبدیل می‌شود. این بیت، این مفهوم را به اوج می‌رساند.

مولانا با دو پرسش بیانی، عظمت خالق را در برابر مخلوق به تصویر می‌کشد. خداوند خود «کیمیاساز» است، یعنی اصل و منشأ هرگونه دگرگونی شگرف. در برابر چنین قدرتی، «کیمیا» که تنها یکی از جلوه‌های این قدرت است، چه ارزشی دارد؟ به همین ترتیب، او «معجزه‌بخش» است و سرچشمه‌ی تمام امور خارق‌العاده. پس «سیمیا» (علم شعبده و جادو) که تلاشی انسانی برای تقلید از این قدرت است، در قیاس با اصل آن، حقیر و بی‌مقدار است.

نکته‌ی اصلی این است که نباید به پدیده‌ها و کرامات خیره شد، بلکه باید چشم به پدیدآورنده‌ی آن‌ها دوخت. کیمیا و سیمیا، هر دو در زمانه‌ی مولانا علومی شگفت‌انگیز و پرجاذبه بودند، اما او به خواننده یادآوری می‌کند که این‌ها تنها سایه‌هایی از قدرت حقیقی پروردگار هستند. تمرکز بر این سایه‌ها و غفلت از منبع نور، خطای بزرگی است.