M6:4546 — تا زیادت گردد از شکر ای ثقات / پس نبات دیگرست اندر نبات

This verse is the culmination of a passage celebrating gratitude. Rumi has just used the image of a spring garden where every plant—cypress, lily, rose—is silently giving thanks for the rain that gives it life. This gratitude, he says, is the very mechanism of growth.

The couplet makes two interconnected points. The first half, addressed to the ṣiqāt (the trustworthy companions on the path), directly alludes to the Quranic promise, "If you are grateful, I will surely increase you" (14:7). Gratitude (shukr) is not merely a polite response but a spiritual practice that actively generates more blessings.

The second half explains how this works using the metaphor of a plant within a plant (nabāt... andar nabāt). The word nabāt means both 'plant' and 'sugarcandy/sweetness'. Rumi plays on this dual meaning. The visible blessing is the first 'plant'. The act of giving thanks for it cultivates a second, hidden 'plant'—a deeper spiritual sweetness and insight—which grows within the first. The external gift is a vessel for an internal one, which is only accessed through gratitude.

مولانا در این بیت به یکی از مفاهیم کلیدی عرفانی و قرآنی، یعنی تأثیر شکرگزاری، اشاره می‌کند. او خطاب به «ثقات» یا همان سالکان مورد اعتماد، یادآوری می‌کند که شکر، راهی برای افزایش نعمت است. این ایده مستقیماً از آیه «لَئِن شَكَرتُم لَأَزيدَنَّكُم» (اگر شکر کنید، شما را افزون می‌کنم) گرفته شده است.

تصویرسازی مولانا بسیار ظریف است: «نبات دیگرست اندر نبات». «نبات» در اینجا هم به معنای گیاه و هم به معنای شیرینی (مانند شاخه نبات) است. معنای بیت این است که در دل هر نعمتی (گیاه اول)، نعمت دیگری (گیاه دوم) پنهان است که با شکرگزاری می‌روید. شکر صرفاً یک واکنش به نعمتی که دریافت شده نیست، بلکه خود یک عمل خلاقانه و مولد است که بذری جدید می‌کارد. همان‌طور که در ابیات قبل، طبیعت (سرو و سبزه) بدون زبان شکر می‌گوید و از این شکر، میوه‌ها و زیبایی‌های بیشتر می‌روید، انسان نیز با شکر قلبی، ظرفیت دریافت الطاف بالاتر و عمیق‌تری را در خود ایجاد می‌کند.

در سیر داستان، این بیت تأکید می‌کند که پذیرش ولایت معنوی (مانند ولایت علی) که منافقان از آن گله‌مند بودند، خود یک نعمت بزرگ است. شکرگزاری برای این نعمت، درهای فهم و برکات معنوی بیشتری را به روی مؤمنان باز می‌کند. بنابراین، شکر نه یک وظیفه، که یک فرصت برای رشد و تعالی است.