M1:2891 — کف‌ِ کژ کز بحر صدقی خاسته‌ست / اصل صاف آن فرع را آراسته‌ست

这句诗是鲁米在讲述哈里发接受穷苦贝都因人所献薄礼（一壶水）的故事时，所阐发的哲理核心。

诗句运用了一个生动的海洋意象。“扭曲的泡沫”（کف‌ِ کژ）代表了外在的、不完美的行为或言辞。在此故事中，它象征着贝都因人那份微不足道、甚至有些粗陋的礼物。然而，这泡沫并非来自污浊的池塘，而是源于“真理之海”（بحر صدقی）——即贝都因人那颗充满真诚、爱与敬意的纯净之心。鲁米指出，决定事物价值的，是其源头（اصل），而非其表象（فرع）。

因此，第二句诗说，那“纯净的根基”（اصل صاف），也就是那份真诚的内在状态，已经“装点”（آراسته‌ست）了那个有瑕疵的“末节”（فرع）。正如前文所说，出自爱者之口的言语，纵使是“不信”（کفر），也散发着信仰的芬芳。在此，贝都因人笨拙的献礼，因其发心之纯粹，而在哈里发（象征着洞悉本质的神圣眼光）眼中变得无比珍贵。这句诗教导我们，在精神世界里，形式服从于本质，外在行为的价值完全由其内在动机所决定。

مولانا در اینجا با یک تمثیل زیبا، قاعده‌ای مهم در عرفان و اخلاق را بیان می‌کند: ارزش اعمال و گفتار به باطن و نیت فرد بستگی دارد، نه صرفاً به صورت و ظاهر آن‌ها.

در ابیات قبل، مولانا توضیح داد که سخنان یک عاشق حقیقی، حتی اگر در ظاهر به کفر یا شک شبیه باشد، بوی ایمان و یقین می‌دهد. این بیت، دلیل آن را توضیح می‌دهد. «کفِ کژ» (کفِ کج و معوج) نماد همان گفتار یا کردار ظاهراً ناقص و نازیباست؛ مانند آب گل‌آلودی که مرد عرب برای خلیفه آورد. اما این کف از «بحر صدقی» (دریای صداقت) برخاسته است. چون منشأ و خاستگاه آن، یعنی دل و نیت گوینده، دریایی از راستی و صفاست، آن اصل پاک و زلال («اصلِ صاف»)، این فرعِ ظاهراً کج و کوله را نیز زیبا و پذیرفتنی می‌سازد.

این بیت تأکید می‌کند که خداوند و عارفان به ریشه‌ها و نیت‌ها می‌نگرند. زیبایی حقیقی از درون به بیرون می‌تراود و می‌تواند نقایص ظاهری را بپوشاند و حتی به آن‌ها معنایی متعالی ببخشد.