M1:444 — هر کسی کو از حسد بینی کند / خویش را بی‌گوش و بی بینی کند

این بیت در داستان وزیری حسود آمده است که برای نابود کردن مسیحیان، گوش و بینی خود را می‌بُرد تا پادشاه را علیه آنان تحریک کند. مولانا از این داستان یک اصل کلی استخراج می‌کند: حسادت، نوعی خودزنی معنوی است.

«بینی کردن» در اینجا دو معنا دارد: معنای ظاهری آن به کار وزیر اشاره دارد که بینی خود را برید. اما معنای عمیق‌تر آن، کنایه از تکبر و غرور است (باد در بینی انداختن). مولانا می‌گوید کسی که از روی حسادت به دیگران فخر می‌فروشد و خود را برتر می‌بیند، در حقیقت خودش را از دو نعمت بزرگ محروم می‌کند: «گوش» که نماد شنیدن حقیقت و پند است و «بینی» که در عرفان، نماد «شمّ» یا درک معنوی و بوییدن رایحه‌ی حقیقت است. همان‌طور که وزیر در ظاهر خود را ناقص کرد، فرد حسود نیز باطناً خود را از ابزارهای اصلی معرفت و سلوک بی‌بهره می‌سازد.

This beyt appears in the story of a jealous vizier who sought to undermine a good and pious king. The vizier, consumed by envy, plots against the king and his subjects. Rumi uses the imagery of the 'nose' (بینی) in a profound, metaphorical sense. On one level, 'making a nose' (بینی کردن) can mean to find fault or to pry into others' affairs with malicious intent. However, Rumi immediately deepens this by connecting it to the spiritual function of the nose: the ability to 'smell' or discern spiritual truths and divine guidance. The subsequent lines (M1:445-447) elaborate on this, explaining that the true 'nose' is that which can perceive spiritual fragrance (بوی دینی) and lead one towards God. If one uses this faculty for envy and fault-finding, they not only lose this spiritual discernment (their 'nose') but also their 'ear' (گوش), representing the ability to hear and understand divine messages or wise counsel. Thus, the envious person, in their attempt to 'make a nose' for others' faults, ironically renders themselves spiritually deaf and blind to truth, cutting themselves off from the very senses that could lead them to salvation.