M1:495 — تو معسّر از میسّر بازدان / عاقبت بنگر جمال این و آن

这句诗出自一个故事：一位邪恶的大臣为了从内部瓦解基督教，故意在《福音书》的教义中掺入大量自相矛盾的说法。鲁米借此罗列了一系列相互冲突的“神圣指令”，让信徒无所适从。

这节诗便是其中一条看似智慧的“箴言”。它告诫求道者，不要被表面的难易所迷惑。有些道路（میسّر, muyassar），比如顺从欲望和本能，当下似乎轻松愉快，但其最终结果（عاقبت, ‘āqibat）却是精神的毁灭与悔恨。另一些道路（معسّر, mu‘assar），比如克己、自律和精神修炼，当下似乎充满艰辛，但其最终会展现出神圣之美（جمال, jamāl），带来永恒的生命。

因此，这句诗的核心教诲是“以终为始”的智慧。真正的“易行”之路，是那条最终能让你与神性之美相遇的道路，无论它在起点时看起来多么困难。这既是对故事中被误导的基督徒的警示，也是对所有求道者的普遍忠告：评判一条道路的价值，不应看其过程的舒适度，而应看其终点的神圣性。

در این بخش از داستان، وزیر مکار مسیحیان را با دستورهای متناقض و ظاهراً برگرفته از انجیل گمراه می‌کند. مولانا از این فرصت استفاده می‌کند تا یک اصل مهم سلوک را بیان کند: معیار تشخیص راه حق از باطل، آسانی یا سختی ظاهری آن نیست.

گاهی راهی که مطابق میل نفس و طبع ماست، «آسان» (میسّر) به نظر می‌رسد، اما در حقیقت، چون به پشیمانی و خسران معنوی می‌انجامد، «دشوار» (معسّر) است. برعکس، راهی که با هوای نفس مبارزه می‌کند و در ابتدا سخت به نظر می‌رسد، چون به سعادت ابدی و وصال حق منتهی می‌شود، در واقع همان راه «آسان» و حقیقی است.

بنابراین، این بیت یک دستورالعمل کلیدی به سالک می‌دهد: برای قضاوت درست، باید «عاقبت‌بین» بود. یعنی به جای لذت یا رنج آنی، باید به «جمال» یا زشتی نتیجهٔ نهایی هر انتخاب چشم دوخت. این بصیرت، که از ویژگی‌های عارفان است، تنها راه نجات از دام‌های فریبنده‌ای است که راه را بر انسان می‌بندند.