M1:496 — در یکی گفته که استادی طلب / عاقبت‌بینی نیابی در حسب

这节诗句出自一位邪恶大臣伪造的《福音书》。为了从内部瓦解基督教，他为十二位王子各自撰写了一部内容彼此矛盾的经书。鲁米在此处展示了其中一条看似充满智慧的教诲，它本身并无不妥，甚至呼应了苏菲主义的核心观念：精神的成长必须依赖一位真正的导师（波斯语作 ustād 或 pīr），这种智慧无法通过世袭的地位（ḥasab）获得。

然而，这句箴言的阴险之处在于它的上下文。它被置于一系列相互冲突的指令之中，有的主张苦行，有的提倡信靠，有的则鼓励自力更生。这种混乱使得真理本身也成了一种毒药。当这些王子们日后发现各自的“神圣”教导完全不同时，这种内在的矛盾就会引爆猜疑与内斗，最终摧毁整个社群。鲁米借此说明，孤立的真理是脆弱的，若缺乏一个统一、融贯的灵性框架，即便最高尚的教诲也会沦为制造分裂的工具。

این بیت بخشی از داستان وزیری است که برای گمراه کردن مسیحیان، عمداً آموزه‌های متناقض و درهمی را در نسخه‌های انجیل وارد می‌کند. در اینجا، مولانا یکی از آن آموزه‌های صحیح و عمیقاً عرفانی را نقل می‌کند که وزیر در میان مطالب انحرافی گنجانده بود. پیام این بیت، یکی از اصول بنیادین تصوف است: تأکید بر ضرورت وجود «پیر» یا «استاد» در راه سلوک.

مصرع اول، «استادی طلب»، دعوتی مستقیم به یافتن یک راهنمای روحانی است. مصرع دوم دلیل آن را توضیح می‌دهد: «عاقبت‌بینی»، یعنی توانایی دیدن فرجام کارها و تشخیص راه حق از باطل، فضیلتی اکتسابی است، نه موروثی. این بصیرت معنوی در «حسب» و «نسب» و افتخارات خانوادگی یافت نمی‌شود. انسان با تکیه بر جایگاه اجتماعی یا پیشینه‌ی خانوادگی خود به حقیقت نمی‌رسد، بلکه باید متواضعانه در محضر استادی زانوی شاگردی بزند.

نقطه‌ی کلیدی در این داستان، تضاد این توصیه با توصیه‌های دیگری است که وزیر در جای دیگر وارد کرده است (مثلاً بیت ۴۹۹: «در یکی گفته که استا هم توی»). هدف وزیر ایجاد سردرگمی است تا سالک نداند که آیا باید به دنبال مرشد باشد یا به خود تکیه کند. مولانا با نمایش این تناقض‌ها، نشان می‌دهد که چگونه حقیقت و باطل می‌توانند در هم آمیخته شوند و اهمیت داشتن یک راهنمای حقیقی برای جدا کردن این دو از هم را برجسته می‌سازد.