M1:529 — صد چو عالم در نظر پیدا کند / چونک چشمت را به خود بینا کند

یہ شعر اس طاقتور اور قادر خدا کی عظمت بیان کرتا ہے جس سے وزیرِ نادان (پچھلے اشعار کے مطابق) پنجہ آزمائی کر رہا تھا۔ رومی فرماتے ہیں کہ جب اللہ تعالیٰ کسی انسان کی بصیرت کو اپنی ذات کے دیدار کے لیے روشن کر دیتا ہے، تو اسے یہ دنیا اور اس جیسے سینکڑوں اور جہان بھی حقیر نظر آنے لگتے ہیں۔ یہ اس بات کی طرف اشارہ ہے کہ حقیقی بینائی اور معرفتِ الٰہی کے بعد دنیاوی وسعتیں کوئی حیثیت نہیں رکھتیں۔

اس سے پہلے کے اشعار میں وزیر کو ایک نادان شخص قرار دیا گیا ہے جو ایک ایسے خدا سے مقابلہ کر رہا ہے جو عدم سے سینکڑوں جہان پیدا کر سکتا ہے۔ یہ شعر اسی تسلسل میں آتا ہے اور خدا کی قدرتِ کاملہ کو مزید واضح کرتا ہے۔ یہ محض دنیاوی آنکھ کی بینائی نہیں بلکہ قلبی بصیرت کی بات ہے جو انسان کو مادی پردوں سے ماورا حقیقت کا ادراک کراتی ہے۔ یہ ایک صوفیانہ نکتہ ہے کہ جب بندہ خود کو خدا کے سپرد کر دیتا ہے اور اس کی معرفت حاصل کر لیتا ہے، تو اس کے لیے کائنات کی حقیقت کھل جاتی ہے۔

这句诗出自一个讲述邪恶大臣与上帝为敌的故事。鲁米在此描述了上帝无穷的创造力，以凸显与之为敌是何等的愚昧。前一句诗说，上帝能从“虚无”（عدم）中瞬间创造出百千世界。而这句诗则更进一步，将这一创造的奇迹与人的内在体验联系起来。

关键在于“让你亲眼见到自身”（چونک چشمت را به خود بینا کند）。这里的“自身”指的是上帝本身。鲁米认为，人通常只能通过被造物（世界）来推断造物主的存在，这是一种间接的、模糊的认知。然而，通过灵性的觉醒，人的“心眼”可以被打开，从而直接“看见”上帝——不是用肉眼看见一个形象，而是以一种内在的、确凿无疑的知觉去体验祂的无限实在。

当这种直接的“看见”发生时，作为上帝无限能力之证明的“百千世界”，便不再是遥远的概念，而是清晰可见的现实。这句诗强调，宇宙的浩瀚与神奇，其全部的钥匙在于人能否获得对神圣本源的直接洞见。一旦这扇门被打开，人对现实的感知将发生根本性的扩展，认识到我们所处的这个世界，不过是上帝无限创造中的沧海一粟。

این بیت در ادامه‌ی توصیف قدرت بی‌نهایت خداوند است که در تقابل با جهل و غفلت وزیر مکار بیان می‌شود. مولوی می‌گوید وزیر با خداوندی درافتاده است که قادر است در یک لحظه از «عدم»، صدها جهان بیافریند.

این بیت، آن مفهوم را یک گام فراتر می‌برد و از خلقت صرف به «شهود» و «معرفت» می‌رساند. قدرت خداوند تنها در آفرینش جهان‌های بیرونی نیست، بلکه در گشودن جهان‌های درونی نیز هست. وقتی خداوند چشم دل یا بصیرت انسان را به نور معرفت خودش روشن می‌کند («چشمت را به خود بینا کند»)، آنگاه در «نظر» یا افق دید آن شخص، صدها عالم جدید پدیدار می‌شود. این «عالم‌ها» لزوماً جهان‌های مادی نیستند، بلکه عوالم معنا، حقیقت و مراتب وجودند که پیش از آن بر شخص پوشیده بودند. این بینش، نتیجه‌ی مستقیم اتصال به منبع هستی است و نشان می‌دهد که درک ما از واقعیت تا چه اندازه محدود است و با عنایت الهی تا چه حد می‌تواند وسعت یابد.