O'qish›Daftar 6
Daftar 6 · 4911 bayt · 140 bo'lim
دفتر ششم
Book VI
❋ ❋ ❋
- 001 بخش ۱ - تمامت کتاب الموطد الکریمKitobning toʻliqligi, Al-Muvattad al-Karim 128 bayt
- 002 بخش ۲ - سؤال سایل از مرغی کی بر سر ربض شهری نشسته باشد سر او فاضلترست و عزیزتر و شریفتر و مکرمتر یا دم او و جواب دادن واعظ سایل را به قدر فهم اوSoʻrovchining shahar devori ustida oʻtirgan qushdan: “Uning boshi afzalroqmi, azizroqmi, sharafliroqmi, mukarramroqmi, yoki dumi?” deb soʻrashi va voizning soʻrovchiga uning tushunchasi darajasida javob berishi 54 bayt
- 003 بخش ۳ - نکوهیدن ناموسهای پوسیده را کی مانع ذوق ایمان و دلیل ضعف صدقاند و راهزن صد هزار ابله چنانک راهزن آن مخنث شده بودند گوسفندان و نمییارست گذشتن و پرسیدن مخنث از چوپان کی این گوسفندان تو مرا عجب گزند گفت ای مردی و در تو رگ مردی هست همه فدای تو اند و اگر مخنثی هر یکی ترا اژدرهاست مخنثی دیگر هست کی چون گوسفندان را بیند در حال از راه باز گردد نیارد پرسیدن ترسد کی اگر بپرسم گوسفندان در من افتند و مرا بگزندChirigan an’analarni qoralash, chunki ular imon lazzatiga toʻsiq, sadoqat zaifligining dalili va yuz minglab nodonlarning yoʻltosari. Xuddi oʻsha xunasaning qoʻylar tomonidan yoʻltosarligi kabi, u oʻta olmagan. Xunasa choʻpondan soʻragan: “Bu sening qoʻylaring meni ajablanarli darajada zarar bera oladimi?” Choʻpon javob bergan: “Ey erkak, agar sening tomiringda erkaklik boʻlsa, hammasi senga fido. Ammo agar xunasa boʻlsang, har biri senga ajdaho. Boshqa bir xunasa bor, u qoʻylarni koʻrgach, darhol yoʻldan qaytadi, soʻrashga jur’at etmaydi, qoʻrqadi, agar soʻrasam, qoʻylar ustimga tushib, menga zarar beradi deb” 27 bayt
- 004 بخش ۴ - مناجات و پناه جستن به حق از فتنهٔ اختیار و از فتنهٔ اسباب اختیار کی سماوات و ارضین از اختیار و اسباب اختیار شکوهیدند و ترسیدند و خلقت آدمی مولع افتاد بر طلب اختیار و اسباب اختیار خویش چنانک بیمار باشد خود را اختیار کم بیند صحت خواهد کی سبب اختیارست تا اختیارش بیفزاید و منصب خواهد تا اختیارش بیفزاید و مهبط قهر حق در امم ماضیه فرط اختیار و اسباب اختیار بوده است هرگز فرعون بینوا کس ندیده استIxtiyor fitnasidan va ixtiyor sabablari fitnasidan Allohga iltijo qilish va panoh topish. Chunki osmonlar va yerlar ixtiyor va ixtiyor sabablaridan shikoyat qildilar va qoʻrqdilar. Insoniyat esa oʻz ixtiyorini va ixtiyor sabablarini talab qilishga moyil boʻldi. Xuddi kasal kishi oʻz ixtiyorini kam koʻradi, salomatlikni xohlaydi, chunki bu ixtiyor sababidir, toki uning ixtiyori oshsin, va mansabni xohlaydi, toki uning ixtiyori oshsin. Oʻtgan ummatlarda Allohning qahri tushgan joylar haddan tashqari ixtiyor va ixtiyor sabablari boʻlgan. Hech kim kambagʻal Fira’vnni koʻrmagan 39 bayt
- 005 بخش ۵ - حکایت غلام هندو کی به خداوندزادهٔ خود پنهان هوای آورده بود چون دختر را با مهترزادهای عقد کردند غلام خبر یافت رنجور شد و میگداخت و هیچ طبیب علت او را در نمییافت و او را زهرهٔ گفتن نهHind qulining xoʻjayinining qiziga yashirincha oshiq boʻlishi hikoyasi. Qizni usta oʻgʻilga unashtirishganida, qul bu haqda bilib, kasal boʻlib, ozib ketgan. Hech bir tabib uning dardini topa olmagan, u esa aytishga jur’at etmagan 35 bayt
- 006 بخش ۶ - صبر فرمودن خواجه مادر دختر را کی غلام را زجر مکن من او را بیزجر ازین طمع باز آرم کی نه سیخ سوزد نه کباب خام ماندXoʻjayinning qizning onasiga “Qulni jazolama, men uni jazolamay, bu ochkoʻzlikdan qaytaraman, chunki na igna kuyadi, na kabob xom qoladi” deya sabr qilishni buyurishi 38 bayt
- 007 بخش ۷ - در بیان آنک این غرور تنها آن هندو را نبود بلک هر آدمیی به چنین غرور مبتلاست در هر مرحلهای الا من عصم اللهBu magʻrurlik faqat oʻsha hindu uchun emas, balki har bir inson har bir bosqichda shunday magʻrurlikka mubtalo boʻlgan, faqat Alloh asraganlar bundan mustasno 31 bayt
- 008 بخش ۸ - در عموم تاویل این آیت کی کلما اوقدوا نارا للحرب“Har qachon ular urush uchun olov yoqsalar” oyatining umumiy tafsirida 4 bayt
- 009 بخش ۹ - قصهای هم در تقریر اینBu fikrni mustahkamlash uchun yana bir qissa 28 bayt
- 010 بخش ۱۰ - وا نمودن پادشاه به امرا و متعصبان در راه ایاز سبب فضیلت و مرتبت و قربت و جامگی او بریشان بر وجهی کی ایشان را حجت و اعتراض نماندPodshohning Iyozning fazilati, martabasi, yaqinligi va ulardan koʻra koʻproq maosh olishining sababini amirlarga va gʻarazlilarga shunday tushuntirishi-ki, ularga hech qanday dalil va e’tiroz qolmasin 16 bayt
- 011 بخش ۱۱ - مدافعهٔ امرا آن حجت را به شبههٔ جبریانه و جواب دادن شاه ایشان راAmirlarning bu dalilni jabriy shubha bilan inkor etishi va shohning ularga javob qaytarishi 34 bayt
- 012 بخش ۱۲ - حکایت آن صیادی کی خویشتن در گیاه پیچیده بود و دستهٔ گل و لاله را کلهوار به سر فرو کشیده تا مرغان او را گیاه پندارند و آن مرغ زیرک بوی برد اندکی کی این آدمیست کی برین شکل گیاه ندیدم اما هم تمام بوی نبرد به افسون او مغرور شد زیرا در ادراک اول قاطعی نداشت در ادراک مکر دوم قاطعی داشت و هو الحرص و الطمع لا سیما عند فرط الحاجة و الفقر قال النبی صلی الله علیه و سلم کاد الفقر ان یکون کفراOʻzini oʻtlarga oʻrab olgan va gullar dastasini boshiga toj kabi qoʻygan ovchi haqidagi hikoya, toki qushlar uni oʻt deb oʻylasin. Va oʻsha zukko qush ozgina hid sezgan: “Bu odam, men bunday shaklda oʻt koʻrmadim”. Ammo toʻliq hid sezmagan, uning sehriga aldanib qolgan, chunki birinchi idrokda qat’iyatli dalili yoʻq edi, ikkinchi makrda esa qat’iyatli dalili bor edi, bu ochkoʻzlik va tama, ayniqsa haddan tashqari ehtiyoj va qashshoqlikda. Paygʻambar sallallohu alayhi vasallam aytganlar: “Qashshoqlik deyarli kufr boʻlishiga yaqin edi” 32 bayt
- 013 بخش ۱۳ - حکایت آن شخص کی دزدان قوج او را بدزدیدند و بر آن قناعت نکرد به حیله جامههاش را هم دزدیدندOʻgʻrilar uning qoʻyini oʻgʻirlab ketgan va bunga qanoat qilmay, hiyla bilan uning kiyimlarini ham oʻgʻirlagan odam haqidagi hikoya 11 bayt
- 014 بخش ۱۴ - مناظرهٔ مرغ با صیاد در ترهب و در معنی ترهبی کی مصطفی علیهالسلام نهی کرد از آن امت خود را کی لا رهبانیة فی الاسلامQushning ovchi bilan tarkidunyochilik haqida bahslashishi va Mustafo alayhissalomning oʻz ummatlariga “Islomda ruhbonlik yoʻq” deya man qilgan tarkidunyochilik ma’nosida 64 bayt
- 015 بخش ۱۵ - حکایت پاسبان کی خاموش کرد تا دزدان رخت تاجران بردند به کلی بعد از آن هیهای و پاسبانی میکردQoʻriqchining jim turishi haqidagi hikoya, toki oʻgʻrilar savdogarlarning yuklarini butunlay olib ketgunlaricha. Soʻngra shovqin solib, qoʻriqchilik qila boshlagan 15 bayt
- 016 بخش ۱۶ - حواله کردن مرغ گرفتاری خود را در دام به فعل و مکر و زرق زاهد و جواب زاهد مرغ راQushning tuzoqqa tushishini zohidning ishi, hiylasi va aldoviga havola qilishi va zohidning qushga javob berishi 36 bayt
- 017 بخش ۱۷ - حکایت آن عاشق کی شب بیامد بر امید وعدهٔ معشوق بدان وثاقی کی اشارت کرده بود و بعضی از شب منتظر ماند و خوابش بربود معشوق آمد بهر انجاز وعده او را خفته یافت جیبش پر جوز کرد و او را خفته گذاشت و بازگشتOshiqning kechasi ma’shuqning va’dasiga umid qilib, koʻrsatilgan ustoqqa kelishi haqidagi hikoya. Yarim tunga qadar kutib, uyquga ketgan. Ma’shuqa va’dani bajarish uchun kelib, uni uxlayotgan holda topgan, choʻntagini yongʻoqqa toʻldirib, uni uxlagan holatda qoldirib ketgan 50 bayt
- 018 بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان میجوشد؛ تا هر که مجردست از آن مینوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو میخوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی»Mast turk amirining tong saharda hofizdan iltijo qilishi va bu hadisning tafsiri: “Alloh taoloning oʻz avliyolari uchun tayyorlagan ichimligi bor. Uni ichsalar, mast boʻladilar, mast boʻlsalar, xushboʻy boʻladilar...” Hadisning oxirigacha. Sirlar bochkasida sharob shu sababli joʻsh uradi; toki har kim undan ichadi. Alloh taolo aytadi: “Albatta yaxshilar ichadilar”. Bu ichgan maying haromdir. Biz halol boʻlmaganini ichmaymiz. “Harakat qilki, yoʻqdan bor boʻlgin, va Allohning sharobidan mast boʻlgin” 27 bayt
- 019 بخش ۱۹ - در آمدن ضریر در خانهٔ مصطفی علیهالسلام و گریختن عایشه رضی الله عنها از پیش ضریر و گفتن رسول علیهالسلام کی چه میگریزی او ترا نمیبیند و جواب دادن عایشه رضی الله عنها رسول را صلی الله علیه و سلمKoʻzi ojizning Mustafo alayhissalomning uyiga kirishi va Oisha roziyallohu anhoning koʻzi ojiz oldidan qochishi va Rasul alayhissalomning “Nega qochasan, u seni koʻrmaydi-ku” deyishi va Oisha roziyallohu anhoning Rasulga sallallohu alayhi vasallamga javob berishi 16 bayt
- 020 بخش ۲۰ - امتحان کردن مصطفی علیهالسلام عایشه را رضی الله عنها کی چه پنهان میشوی پنهان مشو که اعمی ترا نمیبیند تا پدید آید کی عایشه رضی الله عنها از ضمیر مصطفی علیه السلام واقف هست یا خود مقلد گفت ظاهرستMustafo alayhissalomning Oishani roziyallohu anho sinashi: “Nega yashirinasan? Yashirinma, chunki koʻr seni koʻrmaydi”. Toki Oishaning roziyallohu anho Mustafo alayhissalomning qalbida nima borligidan xabardor ekanligi ma’lum boʻlsin. Yoki u taqlidchi “ochiq-oydin” degan 17 bayt
- 021 بخش ۲۱ - حکایت آن مطرب کی در بزم امیر ترک این غزل آغاز کرد گلی یا سوسنی یا سرو یا ماهی نمیدانم ازین آشفتهٔ بیدل چه میخواهی نمیدانم و بانگ بر زدن ترک کی آن بگو کی میدانی و جواب مطرب امیر راTurk amirining bazmida hofizning “Gʻulmisan yo susan, yo sarv, yo oy — bilmayman; bu beqaror oshiqdan nima istaysan — bilmayman” degan gʻazalni boshlashi va turkning “Bilganingni ayt!” deb qichqirishi va hofizning amirga javob berishi 20 bayt
- 022 بخش ۲۲ - تفسیر قوله علیهالسلام موتوا قبل ان تموتوا بمیر ای دوست پیش از مرگ اگر می زندگی خواهی کی ادریس از چنین مردن بهشتی گشت پیش از ماAlayhissalomning “Oʻlmasdan oldin oʻlingiz” qavlining tafsiri: “Oʻl, ey doʻst, agar hayotni istasang, oʻlimdan oldin. Chunki Idris bunday oʻlim bilan bizdan oldin jannatga kirdi” 54 bayt
- 023 بخش ۲۳ - تشبیه مغفلی کی عمر ضایع کند و وقت مرگ در آن تنگاتنگ توبه و استغفار کردن گیرد به تعزیت داشتن شیعهٔ اهل حلب هر سالی در ایام عاشورا به دروازهٔ انطاکیه و رسیدن غریب شاعر از سفر و پرسیدن کی این غریو چه تعزیه استUmrini zoye qilgan gʻaflatdagi odamning oʻlim vaqtida, oʻsha tor vaqtda, tavba va istigʻforga kirishini Halab shia ahli har yili ashuro kunlarida Antokiya darvozasida ta’ziya qilishiga oʻxshatish va gʻarib shoirning safardan qaytib kelib: “Bu nima ta’ziya shovqini?” deb soʻrashi 16 bayt
- 024 بخش ۲۴ - نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلبOʻsha shoirning Halab shialarini ta’na qilish maqsadida bir narsani aytishi 13 bayt
- 025 بخش ۲۵ - تمثیل مرد حریص نابیننده رزاقی حق را و خزاین و رحمت او را به موری کی در خرمنگاه بزرگ با دانهٔ گندم میکوشد و میجوشد و میلرزد و به تعجیل میکشد و سعت آن خرمن را نمیبیندHaqiqat rizqini, Uning xazinalarini va rahmatini koʻrmaydigan ochkoʻz odamning ulkan xirmonda bugʻdoy donasi bilan kurashayotgan, bezovta boʻlayotgan, titrayotgan va shoshilib tortayotgan chumoliga oʻxshatish, xirmaning kengligini koʻrmasligi 40 bayt
- 026 بخش ۲۶ - داستان آن شخص کی بر در سرایی نیمشب سحوری میزد همسایه او را گفت کی آخر نیمشبست سحر نیست و دیگر آنک درین سرا کسی نیست بهر کی میزنی و جواب گفتن مطرب او راYarim tunda saharlik chalingan uyning eshigi oldida boʻlgan odam haqidagi hikoya. Qoʻshnisi unga: “Axir yarim tun, sahar emas-ku! Boshqa tomondan, bu uyda hech kim yoʻq, kim uchun chalyapsan?” deb soʻraganida, cholgʻuchining unga javob berishi 42 bayt
- 027 بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیهالسلام در آن چاشتگاهها کی خواجهاش از تعصب جهودی به شاخ خارش میزد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمیجوشید ازو احد احد میجست بیقصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بیقصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود همچون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصیBilolning Hijozning oʻsha jaziramali ertalablarida Mustafo alayhissalomga boʻlgan muhabbati tufayli “Ahad, Ahad” deyishi qissasi, oʻshanda uning xoʻjayini yahudiy gʻarazidan uni Hijoz quyoshi ostida tikanli shox bilan urgan, Bilolning tanasidan qon otilib chiqqan, undan “Ahad, Ahad” oʻz-oʻzidan chiqqan, xuddi boshqa dardmandlardan oʻz-oʻzidan nola chiqqanidek, chunki u ishq dardiga toʻla edi, tikan dardini daf qilishga imkon yoʻq edi, Fira’vn sehrgarlari, Jirjis va boshqalar kabi, sanogʻi yoʻq 65 bayt
- 028 بخش ۲۸ - باز گردانیدن صدیق رضی الله عنه واقعهٔ بلال را رضی الله عنه و ظلم جهودان را بر وی و احد احد گفتن او و افزون شدن کینهٔ جهودان و قصه کردن آن قضیه پیش مصطفی علیهالسلام و مشورت در خریدن اوSiddiq roziyallohu anhuning Bilol roziyallohu anhuning voqeasini, yahudiylarning unga qilgan zulmini va uning “Ahad, Ahad” deyishini eslatishi, yahudiylarning adovatining kuchayishi va bu voqeani Mustafo alayhissalomga aytib, uni sotib olish haqida maslahatlashishi 36 bayt
- 029 بخش ۲۹ - وصیت کردن مصطفی علیهالسلام صدیق را رضی الله عنه کی چون بلال را مشتری میشوی هر آینه ایشان از ستیز بر خواهند در بها فزود و بهای او را خواهند فزودن مرا درین فضیلت شریک خود کن وکیل من باش و نیم بها از من بستانMustafo alayhissalomning Siddiqqa roziyallohu anhuga vasiyat qilishi: “Qachon Bilolni sotib olsang, ular albatta bahoni oshirishga harakat qiladilar va uning bahosini oshiradilar. Meni bu fazilatda oʻzingga sherik qil, mening vakilim boʻl va bahoning yarmini mendan ol” 45 bayt
- 030 بخش ۳۰ - خندیدن جهود و پنداشتن کی صدیق مغبونست درین عقدYahudiyning kulishi va Siddiqni bu shartnomada aldangan deb oʻylashi 41 bayt
- 031 بخش ۳۱ - معاتبهٔ مصطفی علیهالسلام با صدیق رضی الله عنه کی ترا وصیت کردم کی به شرکت من بخر تو چرا بهر خود تنها خریدی و عذر اوMustafo alayhissalomning Siddiq roziyallohu anhuni koyishi: “Men senga oʻzim bilan sherik boʻlib sotib olishni vasiyat qilgan edim, nega oʻzing uchun yolgʻiz sotib olding?” va uning uzri 36 bayt
- 032 بخش ۳۲ - قصهٔ هلال کی بندهٔ مخلص بود خدای را صاحب بصیرت بیتقلید پنهان شده در بندگی مخلوقان جهت مصلحت نه از عجز چنانک لقمان و یوسف از روی ظاهر و غیر ایشان بندهٔ سایس بود امیری را و آن امیر مسلمان بود اما چشم بسته داند اعمی که مادری دارد لیک چونی بوهم در نارد اگر با این دانش تعظیم این مادر کند ممکن بود کی از عمی خلاص یابد کی اذا اراد الله به عبد خیرا فتح عینی قلبه لیبصره بهما الغیب این راه ز زندگی دل حاصل کن کین زندگی تن صفت حیوانستHilolning qissasi, u Allohning ixlosli bandasi edi, taqlidsiz basiratli, maxluqlarning qulligida manfaat uchun yashiringan edi, zaiflikdan emas, xuddi Luqmon va Yusuf kabi, zohiran va ulardan boshqalar ham. U bir amirning saroy xizmatkori edi, va oʻsha amir musulmon edi, ammo koʻzi bogʻliq edi. Koʻr ona borligini biladi, lekin qandayligini xayoliga keltira olmaydi. Agar shu bilim bilan onasini hurmat qilsa, koʻrlikdan xalos boʻlishi mumkin, chunki “Agar Alloh bir bandaga yaxshilikni iroda qilsa, uning qalb koʻzlarini ochadi, toki u bilan gʻaybni koʻrsin”. Bu yoʻlni dilning hayoti bilan hosil qil, chunki bu tananing hayoti hayvonning sifatidir 7 bayt
- 033 بخش ۳۳ - حکایت در تقریر همین سخنXuddi shu soʻzni tasdiqlash uchun hikoya 13 bayt
- 034 بخش ۳۴ - مثلMisol 18 bayt
- 035 بخش ۳۵ - رنجور شدن این هلال و بیخبری خواجهٔ او از رنجوری او از تحقیر و ناشناخت و واقف شدن دل مصطفی علیهالسلام از رنجوری و حال او و افتقاد و عیادت رسول علیهالسلام این هلال راHilolning kasal boʻlishi va xoʻjayinining uni haqirligi va tanimasligi tufayli uning kasalligidan bexabar boʻlishi va Mustafo alayhissalomning uning kasalligidan va holidan xabardor boʻlishi va Rasul alayhissalomning Hilolni yoʻqlab koʻrishi va ziyorat qilishi 23 bayt
- 036 بخش ۳۶ - در آمدن مصطفی علیهالسلام از بهر عیادت هلال در ستورگاه آن امیر و نواختن مصطفی هلال را رضی الله عنهMustafo alayhissalomning Hilolni ziyorat qilish uchun oʻsha amirning otxonasiga kirishi va Mustafo alayhissalomning Hilolni roziyallohu anho izzat qilishi 13 bayt
- 037 بخش ۳۷ - در بیان آنک مصطفی علیهالسلام شنید کی عیسی علیهالسلام بر روی آب رفت فرمود لو ازداد یقینه لمشی علی الهواءMustafo alayhissalomning Iso alayhissalomning suv ustida yurganini eshitib, “Agar uning yaqini ziyoda boʻlsa edi, havo ustida yurar edi” degan soʻzini bayon qilish 36 bayt
- 038 بخش ۳۸ - داستان آن عجوزه کی روی زشت خویشتن را جندره و گلگونه میساخت و ساخته نمیشد و پذیرا نمیآمدOʻzining xunuk yuzini kosmetika va pardoz bilan chiroyli qilishga urinayotgan, ammo muvaffaqiyatsiz boʻlgan keksa ayol haqidagi hikoya 15 bayt
- 039 بخش ۳۹ - داستان آن درویش کی آن گیلانی را دعا کرد کی خدا ترا به سلامت به خان و مان باز رسانادGilyonlik kishini duo qilgan darvish haqidagi hikoya: “Alloh seni salomat uy-joyingga qaytarsin” 5 bayt
- 040 بخش ۴۰ - صفت آن عجوزOʻsha kampirning tavsifi 8 bayt
- 041 بخش ۴۱ - قصهٔ درویشی کی از آن خانه هرچه میخواست میگفت نیستUyidan nima soʻrasa, “Yoʻq” degan darvish haqidagi qissa 18 bayt
- 042 بخش ۴۲ - رجوع به داستان آن کمپیرOʻsha kampir haqidagi hikoyaga qaytish 25 bayt
- 043 بخش ۴۳ - حکایت آن رنجور کی طبیب درو اومید صحت ندیدTabib uning sogʻayishiga umid qilmagan bemor haqidagi hikoya 28 bayt
- 044 بخش ۴۴ - رجوع به قصهٔ رنجورBemor haqidagi qissaga qaytish 62 bayt
- 045 بخش ۴۵ - قصهٔ سلطان محمود و غلام هندوSulton Mahmud va hind quli haqidagi qissa 67 bayt
- 046 بخش ۴۶ - لیس للماضین هم الموت انما لهم حسرة الفوتOʻtganlarning gʻami oʻlim emas, balki ularning afsusidir 33 bayt
- 047 بخش ۴۷ - بار دیگر رجوع کردن به قصهٔ صوفی و قاضیYana soʻfi va qozining qissasiga qaytish 85 bayt
- 048 بخش ۴۸ - طیره شدن قاضی از سیلی درویش و سرزنش کردن صوفی قاضی راQozining darveshning shapalogʻidan gʻazablanishi va soʻfining qozini koyishi 9 bayt
- 049 بخش ۴۹ - جواب دادن قاضی صوفی راQozining soʻfiyga javob qaytarishi 27 bayt
- 050 بخش ۵۰ - سؤال کردن آن صوفی قاضی راOʻsha soʻfiyning qozidan soʻrashi 9 bayt
- 051 بخش ۵۱ - جواب گفتن آن قاضی صوفی راOʻsha qozining soʻfiyga javob qaytarishi 32 bayt
- 052 بخش ۵۲ - باز سؤال کردن صوفی از آن قاضیSoʻfiyning yana oʻsha qozidan soʻrashi 5 bayt
- 053 بخش ۵۳ - جواب قاضی سؤال صوفی را و قصهٔ ترک و درزی را مثل آوردنQozining soʻfiyning savoliga javob berishi va turk va tikuvchi haqidagi qissani misol keltirishi 6 bayt
- 054 بخش ۵۴ - قال النبی علیه السلام ان الله تعالی یلقن الحکمة علی لسان الواعظین بقدر همم المستمعینPaygʻambar alayhissalom aytdilar: “Alloh taolo voizlarning tili bilan tinglovchilarning himmatiga qarab hikmatni talqin qiladi” 17 bayt
- 055 بخش ۵۵ - دعوی کردن ترک و گرو بستن او کی درزی از من چیزی نتواند بردنTurkning da’vo qilishi va tikuvchi undan hech narsa ololmasligiga garov bogʻlashi 20 bayt
- 056 بخش ۵۶ - مضاحک گفتن درزی و ترک را از قوت خنده بسته شدن دو چشم تنگ او و فرصت یافتن درزیTikuvchining hazil-mutoyiba qilishi va turkning qattiq kulgisidan koʻzlarining yumuqligi va tikuvchining imkoniyat topishi 24 bayt
- 057 بخش ۵۷ - گفتن درزی ترک را هی خاموش کی اگر مضاحک دگر گویم قبات تنگ آیدTikuvchining turkka: “Jim boʻl! Agar boshqa hazil aytsam, qabang torayib qoladi” deyishi 3 bayt
- 058 بخش ۵۸ - بیان آنک بیکاران و افسانهجویان مثل آن ترکاند و عالم غرار غدار همچو آن درزی و شهوات و زبان مضاحک گفتن این دنیاست و عمر همچون آن اطلس پیش این درزی جهت قبای بقا و لباس تقوی ساختنBeqayd va ertakchilarning oʻsha turkka oʻxshashligi va aldovchi, xoin dunyo oʻsha tikuvchiga oʻxshashligi, shahvatlar va hazil til bu dunyoning tilidir, umr esa oʻsha tikuvchi oldidagi atlasga oʻxshaydi, abadiyat koʻylagi va taqvo libosini tikish uchun 7 bayt
- 059 بخش ۵۹ - مثلMisol 12 bayt
- 060 بخش ۶۰ - باز مکرر کردن صوفی سؤال راSoʻfiyning savolni yana takrorlashi 8 bayt
- 061 بخش ۶۱ - جواب دادن قاضی صوفی راQozining soʻfiyga javob berishi 11 bayt
- 062 بخش ۶۲ - حکایت در تقریر آنک صبر در رنج کار سهلتر از صبر در فراق یار بودDarddagi sabrning yorni sogʻinishdagi sabrdan osonroq ekanligini tasdiqlovchi hikoya 22 bayt
- 063 بخش ۶۳ - مثلMisol 54 bayt
- 064 بخش ۶۴ - باقی قصهٔ فقیر روزیطلب بیواسطهٔ کسبMehnat vositasisiz rizq talab qilgan faqirning qissasining davomi 74 bayt
- 065 بخش ۶۵ - قصهٔ آن گنجنامه کی پهلوی قبهای روی به قبله کن و تیر در کمان نه بینداز آنجا کی افتد گنجستGanj-noma qissasi: “Bir gumbaz yonida qiblaga qarab, kamonga oʻqni qoʻy, ot, qayerga tushsa, oʻsha yerda ganj bor” 31 bayt
- 066 بخش ۶۶ - تمامی قصهٔ آن فقیر و نشان جای آن گنجOʻsha faqirning qissasining toʻliqligi va oʻsha ganj joyining belgisi 9 bayt
- 067 بخش ۶۷ - فاش شدن خبر این گنج و رسیدن به گوش پادشاهBu ganj xabarining tarqalishi va podshohning qulogʻiga yetib borishi 11 bayt
- 068 بخش ۶۸ - نومید شدن آن پادشاه از یافتن آن گنج و ملول شدن او از طلب آنOʻsha podshohning ganjni topishdan umidsizlanishi va uni izlashdan zerikishi 16 bayt
- 069 بخش ۶۹ - باز دادن شاه گنجنامه را به آن فقیر کی بگیر ما از سر این برخاستیمShohning kambag'alga xazinani qaytarishi, shoh aytdi: "Mana, buni ol, biz bundan voz kechdik" 69 bayt
- 070 بخش ۷۰ - حکایت مرید شیخ حسن خرقانی قدس الله سرهShayx Hasan Xarqoniy (qaddasallohu sirrahu) muridining hikoyasi 12 bayt
- 071 بخش ۷۱ - پرسیدن آن وارد از حرم شیخ کی شیخ کجاست کجا جوییم و جواب نافرجام گفتن حرمMehmonning shayxning xotinidan: "Shayx qayerda? Qayerdan topamiz?" deb so'rashi va xotinining yomon javob berishi 12 bayt
- 072 بخش ۷۲ - جواب گفتن مرید و زجر کردن مرید آن طعانه را از کفر و بیهوده گفتنMuridning javob berishi va o'sha ayblovchini kufr va bekor gapirganligi uchun koyishi 47 bayt
- 073 بخش ۷۳ - واگشتن مرید از وثاق شیخ و پرسیدن از مردم و نشان دادن ایشان کی شیخ به فلان بیشه رفته استMuridning shayxning huzuridan qaytib, odamlardan so'rashi va ularning shayxning falon o'rmonga ketganligini ko'rsatishi 11 bayt
- 074 بخش ۷۴ - یافتن مرید مراد را و ملاقات او با شیخ نزدیک آن بیشهMuridning maqsadiga yetishi va o'rmon yaqinida shayx bilan uchrashishi 27 bayt
- 075 بخش ۷۵ - حکمت در انی جاعل فی الارض خلیفة“Men yer yuzida xalifa yaratuvchiman” (Baqara surasi, 30-oyat) hikmati 38 bayt
- 076 بخش ۷۶ - معجزهٔ هود علیهالسلام در تخلص مؤمنان امت به وقت نزول بادHud alayhissalomning mo'minlar qutulishi uchun shamol tushganda ko'rsatgan mo'jizasi 66 bayt
- 077 بخش ۷۷ - رجوع کردن به قصهٔ قبه و گنجGumbaz va xazina qissasiga qaytish 31 bayt
- 078 بخش ۷۸ - انابت آن طالب گنج به حق تعالی بعد از طلب بسیار و عجز و اضطرار کی ای ولی الاظهار تو کن این پنهان را آشکارXazina izlagan kishining ko'p izlash, ojizlik va chorasizlikdan keyin Haq taologa tavba qilishi: "Ey zohirlarni ko'rsatuvchi, bu yashirin narsani oshkor qil!" 59 bayt
- 079 بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آنG'aybdan kelgan ovozning xazina izlagan kishini chaqirishi va unga sirlar haqiqatini bildirish 29 bayt
- 080 بخش ۸۰ - حکایت آن سه مسافر مسلمان و ترسا و جهود و آن کی به منزل قوتی یافتند و ترسا و جهود سیر بودند گفتند این قوت را فردا خوریم مسلمان صایم بود گرسنه ماند از آنک مغلوب بودUch musofir — musulmon, nasroniy va yahudiyning hikoyasi va ularning manzilga yetib, ozuqa topishlari. Nasroniy va yahudiy to'q bo'lganlari uchun: "Bu ozuqani ertaga yeymiz", deyishdi. Musulmon esa ro'zador bo'lganligi sababli och qoldi, chunki u mag'lub edi 81 bayt
- 081 بخش ۸۱ - حکایت اشتر و گاو و قج که در راه بند گیاه یافتند هر یکی میگفت من خورمTuya, sigir va qozoning hikoyasi, ular yo'lda o't topdilar va har biri men yeyman dedi 8 bayt
- 082 بخش ۸۲ - مثلMasal 21 bayt
- 083 بخش ۸۳ - جواب گفتن مسلمان آنچ دید به یارانش جهود و ترسا و حسرت خوردن ایشانMusulmonning ko'rganlarini do'stlariga — yahudiy va nasroniyga aytishi va ularning afsuslanishi 24 bayt
- 084 بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتنTermizlik Malik Sayidning: "Kim uch-to'rt kun ichida Samarqandga borib, falon muhim ishni bajarsa, unga xil'at, ot, qul, cho'ri va shuncha oltin beraman", deb jar solishi va masxarabozning bu xabarni qishloqda eshitib, shohga elchilar orqali kelib: "Men bora olmayman" deyishi 122 bayt
- 085 بخش ۸۵ - حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای هر دو به رشتهای دراز و بر کشیدن زاغ موش را و معلق شدن چغز و نالیدن و پشیمانی او از تعلق با غیر جنس و با جنس خود ناساختنSichqonning qurbaqaga bog'lanishi va ikkisining oyog'ini uzun ip bilan bog'lash, qarg'aning sichqonni olib chiqib ketishi va qurbaqaning osilib qolib, o'z jinsidan bo'lmagan bilan bog'langanidan afsuslanib nolishi 33 bayt
- 086 بخش ۸۶ - تدبیر کردن موش به چغز کی من نمیتوانم بر تو آمدن به وقت حاجت در آب میان ما وصلتی باید کی چون من بر لب جو آیم ترا توانم خبر کردن و تو چون بر سر سوراخ موشخانه آیی مرا توانی خبر کردن الی آخرهSichqonning qurbaqaga hiyla qilish: "Men senga suvda ehtiyoj paytida yaqinlasha olmayman, oramizda bog'liqlik bo'lishi kerakki, men daryo bo'yiga kelganimda senga xabar bera olay, sen esa sichqon uyasining ustiga kelganingda menga xabar bera olasan" va hokazo 21 bayt
- 087 بخش ۸۷ - مبالغه کردن موش در لابه و زاری و وصلت جستن از چغز آبیSichqonning suv qurbaqasidan iltijo qilib, o'zaro aloqa izlashi 29 bayt
- 088 بخش ۸۸ - لابه کردن موش مر چغز را کی بهانه میندیش و در نسیه مینداز انجاح این حاجت مرا کی فی التاخیر آفات و الصوفی ابن الوقت و ابن دست از دامن پدر باز ندارد و اب مشفق صوفی کی وقتست او را بنگرش به فردا محتاج نگرداند چندانش مستغرق دارد در گلزار سریع الحسابی خویش نه چون عوام منتظر مستقبل نباشد نهری باشد نه دهری کی لا صباح عند الله و لا مساء ماضی و مستقبل و ازل و ابد آنجا نباشد آدم سابق و دجال مسبوق نباشد کی این رسوم در خطهٔ عقل جز وی است و روح حیوانی در عالم لا مکان و لا زمان این رسوم نباشد پس او ابن وقتیست کی لا یفهم منه الا نفی تفرقة الا زمنة چنانک از الله واحد فهم شود نفی دوی نی حقیقت واحدیSichqonning qurbaqaga iltijo qilib: "Baho-sabab izlama va bu ehtiyojimni kechiktirma, chunki kechiktirishda ofatlar bor, so'fiy vaqt o'g'lidir va otasining etagidan qo'lini tortmaydi, shafqatli ota so'fiyning vaqti bo'lib, uni ertaga muhtoj qilmaydi, uni o'zining tez hisob-kitob gulzoriga shunchalik g'arq qiladiki, oddiy odamlar kabi kelajakni kutmaydi, u daryo bo'ladi, davr emas, chunki Alloh huzurida tong ham, kech ham yo'q, o'tmish va kelajak, azaliy va abadiy u yerda bo'lmaydi, Odam avvalgi, Dajjol keyingi bo'lmaydi, chunki bu urf-odatlar juz'iy aql sohasidadir, va ruhiy hayvoniy makonsiz va zamonsiz olamda bu urf-odatlar bo'lmaydi, shuning uchun u shunday vaqt o'g'lidirki, undan zamonlarning ajratilganligini rad etishdan boshqasi tushunilmaydi, xuddi Alloh yagonadir degan so'zdan ikkilikni rad etish tushunilganidek, yagonalikning haqiqati emas" 101 bayt
- 089 بخش ۸۹ - حکایت شب دزدان کی سلطان محمود شب در میان ایشان افتاد کی من یکیام از شما و بر احوال ایشان مطلع شدن الی آخرهO'g'rilar qissasi. Sulton Mahmud kechasi ular orasiga tushdi: "Men sizlardan biriman", dedi va ularning holatidan xabardor bo'ldi va hokazo 105 bayt
- 090 بخش ۹۰ - قصهٔ آنک گاو بحری گوهر کاویان از قعر دریا بر آورد شب بر ساحل دریا نهد در درخش و تاب آن میچرد بازرگان از کمین برون آید چون گاو از گوهر دورتر رفته باشد بازرگان به لجم و گل تیره گوهر را بپوشاند و بر درخت گریزد الی آخر القصه و التقریبDengiz sigirining Ka'viyon javharini dengiz tubidan olib chiqib, tunda dengiz qirg'og'iga qo'yishi, u nur sochib turganda o'tlab yurishi, savdogarning pishgan joydan chiqib kelishi, sigir javhardan uzoqlashganida savdogarning loy va qora balchiq bilan javharni yopishi va daraxtga chiqib ketishi, qissa va yaqinlashtirishning oxirigacha 19 bayt
- 091 بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب اوSichqonning qurbaqani daryo bo'yida chaqirishi va ipning uchini tortib, qurbaqani suvda o'z izlashidan xabardor qilishi qissasiga qaytish 33 bayt
- 092 بخش ۹۲ - قصهٔ عبدالغوث و ربودن پریان او را و سالها میان پریان ساکن شدن او و بعد از سالها آمدن او به شهر و فرزندان خویش را باز ناشکیفتن او از آن پریان به حکم جنسیت و همدلی او با ایشانAbdulg'avs qissasi va parilarning uni o'g'irlashi, uning parilar orasida yillar davomida yashashi, yillar o'tib shaharga qaytishi va o'z farzandlariga intiq bo'lmasligi, parilar bilan jinsiy yaqinligi va hamdardligi hukmi bilan 40 bayt
- 093 بخش ۹۳ - داستان آن مرد کی وظیفه داشت از محتسب تبریز و وامها کرده بود بر امید آن وظیفه و او را خبر نه از وفات او حاصل از هیچ زندهای وام او گزارده نشد الا از محتسب متوفی گزارده شد چنانک گفتهاند لیس من مات فاستراح بمیت انما المیت میت الاحیاءTabriz muhtasibidan maoshi bo'lgan kishining hikoyasi. U shu maosh umidida qarzlar qilgan edi, lekin muhtasibning vafotidan xabari yo'q edi. Hech bir tirik odamdan qarzi uzilmadi, faqat vafot etgan muhtasibdan uzildi, aytilganidek: "O'lgan va tinchigan kishi o'lik emas, balki tiriklarning o'ligi o'likdir" 15 bayt
- 094 بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخرهJa'far roziyallohu anhuning yolg'iz o'zi qal'ani egallashga kelishi va o'sha qal'a podshohining uni qaytarish bo'yicha maslahatlashishi, vazirning podshohga: "Aslo taslim bo'l va jaholatga berilib, o'zingni xatarga tashlama, chunki bu odam Mard va o'z jonida Haqdan ulkan jamiyatga ega" deyishi va hokazo 77 bayt
- 095 بخش ۹۵ - رجوع کردن به حکایت آن شخص وام کرده و آمدن او به امید عنایت آن محتسب سوی تبریزQarz olgan kishining hikoyasiga qaytish va uning o'sha muhtasibning Tabrizdagi lutfi umidida kelishi 18 bayt
- 096 بخش ۹۶ - باخبر شدن آن غریب از وفات آن محتسب و استغفار او از اعتماد بر مخلوق و تعویل بر عطای مخلوق و یاد نعمتهای حق کردنش و انابت به حق از جرم خود ثُمَّ الَّذینَ کَفَروا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلونَG'aribning muhtasib vafotidan xabardor bo'lishi, maxluqqa suyanish va maxluqning in'omiga tayanib qilgan gunohidan Allohga istig'for aytishi, Allohning ne'matlarini eslashi va o'z gunohidan Allohga tavba qilishi. "Keyin esa kofirlar o'z Rabbilariga boshqalarni tenglashtirurlar" (An'om surasi, 1-oyat) 96 bayt
- 097 بخش ۹۷ - مثل دوبین همچو آن غریب شهر کاش عمر نام کی از یک دکانش به سبب این به آن دکان دیگر حواله کرد و او فهم نکرد کی همه دکان یکیست درین معنی کی به عمر نان نفروشند هم اینجا تدارک کنم من غلط کردم نامم عمر نیست چون بدین دکان توبه و تدارک کنم نان یابم از همه دکانهای این شهر و اگر بیتدارک همچنین عمر نام باشم ازین دکان در گذرم محرومم و احولم و این دکانها را از هم جدا دانستهامKo'r-ko'rona ishonchga ega bo'lgan kishi masali, xuddi O'mar ismli shaharda begona bo'lgan kabi, u bitta do'konidan boshqa do'koniga yo'naltirildi, lekin u bu ma'noda barcha do'konlar bir ekanligini tushunmadi: "O'marga non sotilmaydi, men shu yerda hal qilaman, men adashdim, ismim O'mar emas, agar shu do'konda tavba qilib, hal qilsam, shu shahar do'konlarining hammasidan non topaman, ammo hal qilmasdan ham O'mar ismli bo'lsam, bu do'kondan o'tib ketsam, mahrum bo'laman va ko'r-ko'rona ishonchli bo'laman, bu do'konlarni bir-biridan ajratganman" 28 bayt
- 098 بخش ۹۸ - توزیع کردن پایمرد در جملهٔ شهر تبریز و جمع شدن اندک چیز و رفتن آن غریب به تربت محتسب به زیارت و این قصه را بر سر گور او گفتن به طریق نوحه الی آخرهOrta odamning Tabriz shahriga tarqatishi va oz narsaning yig'ilishi, g'aribning muhtasib qabrini ziyorat qilish uchun borishi va bu qissani qabri ustida marsiya tarzida aytishi va hokazo 97 bayt
- 099 بخش ۹۹ - دیدن خوارزمشاه رحمه الله در سیران در موکب خود اسپی بس نادر و تعلق دل شاه به حسن و چستی آن اسپ و سرد کردن عمادالملک آن اسپ را در دل شاه و گزیدن شاه گفت او را بر دید خویش چنانک حکیم رحمة الله علیه در الهینامه فرمود چون زبان حسد شود نخاس یوسفی یابی از گزی کرباس از دلالی برادران یوسف حسودانه در دل مشتریان آن چندان حسن پوشیده شد و زشت نمودن گرفت کی وَ کانوا فیهِ مِنَ الزّاهِدینَXorazmshoh rahmatullohi alayhning o'z otliq qo'shinlari orasida juda noyob otni ko'rishi va shohning qalbining o'sha otning chiroyi va chaqqonligiga bog'lanishi, Imadulmulkning o'sha otni shohning ko'zida sovuq qilib ko'rsatishi va shohning Imadulmulkni o'zining ko'rish qobiliyatidan afzal ko'rishi, xuddi Hakim rahmatullohi alayh Ilahinoma'da aytganidek: "Hasad til bo'lganda, Yusufuyni garib gazdan topasan". Yusufning hasadchi akalari orqali uning go'zalligi mijozlar ko'zida shu qadar yashirildi va xunuk ko'rsatildi: "Va ular undan yuz o'giruvchilardan edilar" 55 bayt
- 100 بخش ۱۰۰ - ماخذهٔ یوسف صدیق صلواتالله علیه به حبس بضع سنین به سبب یاری خواستن از غیر حق و گفتن اذکرنی عند ربک مع تقریرهYusuf Siddiq salovatullohi alayhning Allohdan boshqadan yordam so'ragani uchun bir necha yil zindonda bo'lishi va "Meni Rabbining huzurida esla" degan so'zi bilan birga 118 bayt
- 101 بخش ۱۰۱ - رجوع کردن به قصهٔ آن پایمرد و آن غریب وامدار و بازگشتن ایشان از سر گور خواجه و خواب دیدن پایمرد خواجه را الی آخرهO'sha vositachi va qarzga botgan g'aribning qissasiga qaytish, ularning xo'janing qabrini tark etishlari va vositachining xo'jani tushida ko'rishi va hokazo 15 bayt
- 102 بخش ۱۰۲ - گفتن خواجه در خواب به آن پایمرد وجوه وام آن دوست را کی آمده بود و نشان دادن جای دفن آن سیم و پیغام کردن به وارثان کی البته آن را بسیار نبینند وهیچ باز نگیرند و اگر چه او هیچ از آن قبول نکند یا بعضی را قبول نکند هم آنجا بگذارند تا هر آنک خواهد برگیرد کی من با خدا نذرها کردم کی از آن سیم به من و به متعلقان من حبهای باز نگردد الی آخرهXo'janing tushida o'sha vositachiga do'stining qarzlarini ko'rsatishi va o'sha kumushni ko'mish joyini ko'rsatishi va merosxo'rlarga: "Hech qachon uni ko'p deb bilmasinlar va hech narsasini olmasinlar, hatto u (do'st) undan hech narsani qabul qilmasa ham, yoki bir qismini qabul qilmasa ham, u yerda qoldirsinlar, kim xohlasa olsin, chunki men Allohga nazrlar qildimki, o'sha kumushdan menga va oilamga bir tanga ham qaytmasin" deb xabar yuborishi va hokazo 50 bayt
- 103 بخش ۱۰۳ - حکایت آن پادشاه و وصیت کردن او سه پسر خویش را کی درین سفر در ممالک من فلان جا چنین ترتیب نهید و فلان جا چنین نواب نصب کنید اما الله الله به فلان قلعه مروید و گرد آن مگردیدPodshohning uch o'g'liga vasiyat qilishi haqidagi hikoya: "Bu safarda mening mamlakatlarimda falon joyda shunday tartib qilinglar, falon joyda shunday noiblar tayinlanglar, lekin Alloh haqqi, falon qal'aga bormanglar va unga yaqinlashmanglar" 13 bayt
- 104 بخش ۱۰۴ - بیان استمداد عارف از سرچشمهٔ حیات ابدی و مستغنی شدن او از استمداد و اجتذاب از چشمههای آبهای بیوفا کی علامة ذالک التجافی عن دار الغرور کی آدمی چون بر مددهای آن چشمهها اعتماد کند در طلب چشمهٔ باقی دایم سست شود کاریز درون جان تو میباید کز عاریهها ترا دری نگشاید یک چشمهٔ آب از درون خانه به زان جویی که آن ز بیرون آیدOrofning abadiy hayot manbasidan yordam so'rashi va u mansabdan, bevafo suv manbalaridan yordam so'rashdan va jalb qilishdan mustag'niy bo'lishining bayoni, buning belgisi g'urur uyidan uzoqlashishdirki, odam o'sha manbalarning yordamlariga suyanganda, abadiy manbani izlashda doim sustlashadi. Joning ichidagi quduq senga kerak, qarz oluvchilardan eshik ochmasin. Uy ichidagi bir quduq suv, tashqaridan kelgan ariqdan afzaldir 34 bayt
- 105 بخش ۱۰۵ - روان شدن شهزادگان در ممالک پدر بعد از وداع کردن ایشان شاه را و اعادت کردن شاه وقت وداع وصیت را الی آخرهShohzodalarning otalari bilan xayrlashganlaridan keyin otalarining mamlakatlariga yo'l olishlari va shohning xayrlashuv paytida vasiyatni takrorlashi va hokazo 69 bayt
- 106 بخش ۱۰۶ - رفتن پسران سلطان به حکم آنک الانسان حریص علی ما منع ما بندگی خویش نمودیم ولیکن خوی بد تو بنده ندانست خریدن به سوی آن قلعهٔ ممنوع عنه آن همه وصیتها و اندرزهای پدر را زیر پا نهادند تا در چاه بلا افتادند و میگفتند ایشان را نفوس لوامه الم یاتکم نذیر ایشان میگفتند گریان و پشیمان لوکنا نسمع او نعقل ماکنا فی اصحاب السعیرSulton o'g'illarining "Inson man qilingan narsaga ochko'zdir" hukmi bilan borishlari. "Biz o'z qulligimizni ko'rsatdik, ammo sening yomon fe'ling qulni sotib olishni bilmadi". Otalarining barcha vasiyat va nasihatlarini oyoq osti qilib, o'sha man qilingan qal'aga qarab yo'l oldilar va balo qudug'iga tushdilar. Ularga nafs-ul-lavvama (o'zini ayblovchi nafs) "Sizlarga ogohlantiruvchi kelmadimi?" dedi. Ular yig'lab va pushaymon bo'lib: "Agar eshitganimizda yoki aql yurgizganimizda, jahannam ahllaridan bo'lmas edik", dedilar 61 bayt
- 107 بخش ۱۰۷ - دیدن ایشان در قصر این قلعهٔ ذات الصور نقش روی دختر شاه چین را و بیهوش شدن هر سه و در فتنه افتادن و تفحص کردن کی این صورت کیستUlarning bu qal'aning saroyida Chin shohi qizining suratini ko'rishlari va uchalasi ham hushidan ketib, fitnaga tushishlari va bu surat kimligini aniqlashlari 39 bayt
- 108 بخش ۱۰۸ - حکایت صدر جهان بخارا کی هر سایلی کی به زبان بخواستی از صدقهٔ عام بیدریغ او محروم شدی و آن دانشمند درویش به فراموشی و فرط حرص و تعجیل به زبان بخواست در موکب صدر جهان از وی رو بگردانید و او هر روز حیلهٔ نو ساختی و خود را گاه زن کردی زیر چادر وگاه نابینا کردی و چشم و روی خود بسته به فراستش بشناختی الی آخرهBuxoro Sadri Jahonining hikoyasi. Har qanday til bilan sadaqa so'ragan kishi uning umumiy va behisob sadaqasidan mahrum bo'lar edi. Va o'sha olim darvish unutib qo'yib, haddan tashqari ochko'zlik va shoshqaloqlik bilan Sadri Jahonning otliq qo'shinlari oldida til bilan so'radi, shunda u yuz o'girdi. Darvish har kuni yangi hiyla ishlatar edi, goho ayol kiyimini kiyar edi, goho ko'r bo'lar edi va ko'zlari va yuzini bog'lab, Sadri Jahon uni bashorati bilan taniydi va hokazo 44 bayt
- 109 بخش ۱۰۹ - حکایت آن دو برادر یکی کوسه و یکی امرد در عزب خانهای خفتند شبی اتفاقا امرد خشتها بر مقعد خود انبار کرد عاقبت دباب دب آورد و آن خشتها را به حیله و نرمی از پس او برداشت کودک بیدار شد به جنگ کی این خشتها کو کجا بردی و چرا بردی او گفت تو این خشتها را چرا نهادی الی آخرهIkki aka-uka qissasi: biri kal, ikkinchisi tukli. Bir kuni kechasi bir uyda yotdilar. Tasodifan tukli odam o'ziga g'ishtlarni to'pladi. Oxir-oqibat, o'g'ri kelib, u g'ishtlarni uning ortidan hiyla bilan va asta-sekin olib qo'ydi. Bola uyg'onib, urishishga tushdi: "Bu g'ishtlar qani? Qayerga olib ketding va nima uchun olib ketding?" O'g'ri esa: "Sen bu g'ishtlarni nima uchun qo'yding?" dedi va hokazo 41 bayt
- 110 بخش ۱۱۰ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلواتالله علیه فرمود منهومان لا یشبعان طالب الدنیا و طالب العلم کی این علم غیر علم دنیا باید تا دو قسم باشد اما علم دنیا هم دنیا باشد الی آخره و اگر همچنین شود کی طالب الدنیا و طالب الدنیا تکرار بود نه تقسیم مع تقریرهBu hadisning tafsiri: "Mustafo salovatullohi alayh aytdilar: "Ikki ochko'z kishi to'ymas: dunyo talabkori va ilm talabkori". Bu ilm dunyo ilmidan boshqa bo'lishi kerakki, ikki qism bo'lsin. Ammo dunyo ilmi ham dunyo bo'ladi va hokazo. Agar shunday bo'lsa, dunyo talabkori va dunyo talabkori takror bo'ladi, taqsim emas, uni tasdiqlash bilan birga 3 bayt
- 111 بخش ۱۱۱ - بحث کردن آن سه شهزاده در تدبیر آن واقعهUch shohzodaning o'sha voqea yuzasidan muhokamasi 5 bayt
- 112 بخش ۱۱۲ - مقالت برادر بزرگینKatta birodarning nutqi 22 bayt
- 113 بخش ۱۱۳ - ذکر آن پادشاه که آن دانشمند را به اکراه در مجلس آورد و بنشاند ساقی شراب بر دانشمند عرضه کرد ساغر پیش او داشت رو بگردانید و ترشی و تندی آغاز کرد شاه ساقی را گفت کی هین در طبعش آر ساقی چندی بر سرش کوفت و شرابش در خورد داد الی آخرهO'sha podshohning zikr qilinishi, u olimni majlisga majburlab olib kelib, o'tqazdi. Soqiy olimga sharob uzatdi, qadahni uning oldiga qo'ydi. U yuz o'girdi va achchiqlik va qattiqlik qila boshladi. Shoh soqiyga: "Tez, uni o'z tabiatiga keltir", dedi. Soqiy bir necha bor uni boshiga urdi va sharobni unga ichirdi va hokazo 66 bayt
- 114 بخش ۱۱۴ - روان گشتن شاهزادگان بعد از تمام بحث و ماجرا به جانب ولایت چین سوی معشوق و مقصود تا به قدر امکان به مقصود نزدیکتر باشند اگر چه راه وصل مسدودست به قدر امکان نزدیکتر شدن محمودست الی آخرهShohzodalarning butun bahs-munozaradan so'ng Chin viloyatiga, sevgilisi va maqsadiga tomon yo'l olishlari, toki imkon qadar maqsadga yaqin bo'lsinlar, garchi vasl yo'li yopiq bo'lsa ham, imkon qadar yaqinlashish maqsadga muvofiqdir va hokazo 6 bayt
- 115 بخش ۱۱۵ - حکایت امرء القیس کی پادشاه عرب بود و به صورت عظیم به جمال بود یوسف وقت خود بود و زنان عرب چون زلیخا مردهٔ او و او شاعر طبع قفا نبک من ذکری حبیب و منزل چون همه زنان او را به جان میجستند ای عجب غزل او و نالهٔ او بهر چه بود مگر دانست کی اینها همه تمثال صورتیاند کی بر تختههای خاک نقش کردهاند عاقبت این امرء القیس را حالی پیدا شد کی نیمشب از ملک و فرزند گریخت و خود را در دلقی پنهان کرد و از آن اقلیم به اقلیم دیگر رفت در طلب آن کس کی از اقلیم منزه است یختص برحمته من یشاء الی آخرهAmrulqays qissasi, u arab podshohi edi va tashqi ko'rinishi juda chiroyli edi, o'z davrining Yusufi edi, va arab ayollari Zulayho kabi unga oshiq edi. U "Qifa nabk min zikra habib va manzil" she'rini aytgan shoir edi. Barcha ayollar unga jon-jahdlari bilan intilgan paytda, uning g'azali va nolalari nima uchun edi? Balki u bularning barchasi tuproq taxtalariga chizilgan surat timsollari ekanligini bilgan edi. Oxir-oqibat, bu Amrulqaysga bir holat yuz berdi, kechaning yarmida mol-mulk va farzandidan qochib, o'zini bir dervish libosiga yashirdi va u mamlakatdan boshqa mamlakatga, pokiza makondan bo'lgan kishini izlab ketdi. "U xohlagan kishini O'z rahmatiga xos qiladi" va hokazo 68 bayt
- 116 بخش ۱۱۶ - بعد مکث ایشان متواری در بلاد چین در شهر تختگاه و بعد دراز شدن صبر بیصبر شدن آن بزرگین کی من رفتم الوداع خود را بر شاه عرضه کنم اما قدمی تنیلنی مقصودی او القی راسی کفادی ثم یا پای رساندم به مقصود و مراد یا سر بنهم همچو دل از دست آنجا و نصیحت برادران او را سود ناداشتن یا عاذل العاشقین دع فة اضلها الله کیف ترشدها الی آخرهChin shahri poytaxtida yashirinib yashaganlaridan so'ng, ularning sabr-toqatlari tugashi. Katta birodar sabrsizlanib: "Men ketdim, xayr. O'zimni shohga ko'rsataman. Lekin bir qadam meni maqsadimga yetkazadi, yoki boshimni qurbonlikka keltiraman". Yoki maqsadga yetdim va murodga erishdim, yoki o'sha yerda yuragimni qo'yib bosh egaman. Birodarlarining nasihatlari unga foyda bermadi. Yoki "Ey oshiqni malomat qiluvchi, Alloh adashtirgan guruhni qanday to'g'ri yo'lga solasan" va hokazo 120 bayt
- 117 بخش ۱۱۷ - بیان مجاهد کی دست از مجاهده باز ندارد اگر چه داند بسطت عطاء حق را کی آن مقصود از طرف دیگر و به سبب نوع عمل دیگر بدو رساند کی در وهم او نبوده باشد او همه وهم و اومید درین طریق معین بسته باشد حلقهٔ همین در میزند بوک حق تعالی آن روزی را از در دیگر بدو رساند کی او آن تدبیر نکرده باشد و یرزقه من حیث لا یحتسب العبد یدبر والله یقدر و بود کی بنده را وهم بندگی بود کی مرا از غیر این در برساند اگر چه من حلقهٔ این در میزنم حق تعالی او را هم ازین در روزی رساند فیالجمله این همه درهای یکی سرایست مع تقریرهMujahidning kurashdan voz kechmasligining bayoni, garchi u Allohning in'omining kengligini bilsa hamki, o'sha maqsad unga boshqa tomondan va boshqa amal turi sababli yetkaziladi, bu uning tasavvurida bo'lmagan bo'ladi. U barcha tasavvur va umidini shu aniq yo'lga bog'lagan bo'ladi. Shu eshikni taqillatadi. Ehtimol, Alloh taolo u rizqni unga boshqa eshikdan yetkazadi, bu reja uning xayoliga kelmagan bo'ladi. "Va uni o'ylamagan joyidan rizqlantiradi". "Banda reja qiladi, Alloh taqdir qiladi". Va ba'zan bandaning tasavvuri shunday qullikda bo'ladiki, u meni bu eshikdan boshqa joydan rizqlantiradi, garchi men bu eshikni taqillataman. Alloh taolo unga rizqni aynan shu eshikdan yetkazadi. Xullas, bularning hammasi bir uyning eshiklaridir, tasdiqlash bilan birga 31 bayt
- 118 بخش ۱۱۸ - حکایت آن شخص کی خواب دید کی آنچ میطلبی از یسار به مصر وفا شود آنجا گنجیست در فلان محله در فلان خانه چون به مصر آمد کسی گفت من خواب دیدهام کی گنجیست به بغداد در فلان محله در فلان خانه نام محله و خانهٔ این شخص بگفت آن شخص فهم کرد کی آن گنج در مصر گفتن جهت آن بود کی مرا یقین کنند کی در غیر خانهٔ خود نمیباید جستن ولیکن این گنج یقین و محقق جز در مصر حاصل نشودBir kishining tushida: "Sen qidirayotgan boylik Misrda amalga oshadi, u yerda falon mahalla, falon uyda xazina bor" deb ko'rishi haqidagi hikoya. Misrga kelganida, kimdir: "Men tushimda Bag'dodda falon mahalla, falon uyda xazina borligini ko'rdim", dedi va bu kishining mahalla va uyining nomini aytdi. O'sha kishi tushundi: "Misrda xazina bor" deyilganligi, meni o'z uyimdan boshqa joyda qidirmasligimga ishontirish uchundir, lekin bu ishonchli va aniq xazina Misrdan boshqa joyda topilmaydi 11 bayt
- 119 بخش ۱۱۹ - سبب تاخیر اجابت دعای مؤمنMo'minning duosi ijobatining kechikishi sababi 21 bayt
- 120 بخش ۱۲۰ - رجوع کردن به قصهٔ آن شخص کی به او گنج نشان دادند به مصر و بیان تضرع او از درویشی به حضرت حقMisrda xazina ko'rsatilgan kishining qissasiga qaytish va uning kambag'allikdan Haq huzuriga iltijo qilishi bayoni 17 bayt
- 121 بخش ۱۲۱ - رسیدن آن شخص به مصر و شب بیرون آمدن به کوی از بهر شبکوکی و گدایی و گرفتن عسس او را و مراد او حاصل شدن از عسس بعد از خوردن زخم بسیار و عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ و قوله تعالی سَیَجْعَلُ اللهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْراً و قوله علیهالسلام اشتدّی ازمّة تنفرجی و جمیع القرآن و الکتب المنزلة فی تقریر هذاO'sha odamning Misrga yetib kelishi, kechasi ko'chaga chiqishi, gadoylik qilish uchun, va uni soqchilarning tutishi, va ko'p kaltak yegandan so'ng uning maqsadiga erishishi. "Balki biror narsani yomon ko'rarsiz, holbuki u siz uchun yaxshilikdir" va Alloh taoloning "Albatta, Alloh qiyinchilikdan so'ng yengillik qilur" (Talaq surasi, 7-oyat) so'zi, va payg'ambar alayhissalomning "Qiyinchilik kuchay, yengillik keladi" so'zi, va butun Qur'on va nozil qilingan kitoblar buni tasdiqlash uchun kelgan 19 bayt
- 122 بخش ۱۲۲ - بیان این خبر کی الکذب ریبة والصدق طمانینةBu hadisning bayoni: "Yolg'on shubhadir, rostgo'ylik esa xotirjamlikdir" 57 bayt
- 123 بخش ۱۲۳ - مثلMasal 5 bayt
- 124 بخش ۱۲۴ - بازگشتن آن شخص شادمان و مراد یافته و خدای را شکر گویان و سجده کنان و حیران در غرایب اشارات حق و ظهور تاویلات آن در وجهی کی هیچ عقلی و فهمی بدانجا نرسدO'sha odamning xursand, maqsadiga yetgan holda qaytishi, Allohga shukr aytib, sajda qilib, Allohning g'arib ishoratlaridan va ularning ta'villarining paydo bo'lishidan hayron bo'lishi, bunga hech qanday aql va tushuncha yetolmaydigan tarzda 49 bayt
- 125 بخش ۱۲۵ - مکرر کردن برادران پند دادن بزرگین را و تاب ناآوردن او آن پند را و در رمیدن او ازیشان شیدا و بیخود رفتن و خود را در بارگاه پادشاه انداختن بیدستوری خواستن لیک از فرط عشق و محبت نه از گستاخی و لاابالی الی آخرهBirodarlarning kattasiga nasihat berishni takrorlashlari va uning bu nasihatni qabul qila olmasligi va ulardan g'azablanib, o'zini yo'qotgan holda ketishi va shoh huzuriga ruxsatsiz kirishi, lekin bu haddan tashqari ishq va muhabbatdan edi, beparvolikdan emas va hokazo 63 bayt
- 126 بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصهQozining Juhiyning xotiniga oshiq bo'lishi va sandiqda qolib ketishi, qozining noibi sandiqni sotib olishi. Keyingi yili Juhiyning xotini o'tgan yilgi o'yin umidida kelishi va qozining: "Meni ozod qil va boshqa birini izla" deyishi, qissaning oxirigacha 26 bayt
- 127 بخش ۱۲۷ - رفتن قاضی به خانهٔ زن جوحی و حلقه زدن جوحی به خشم بر در و گریختن قاضی در صندوقی الی آخرهQozining Juhiyning uyiga borishi va Juhiyning g'azab bilan eshikni taqillatishi va qozining sandiqqa qochib yashirinishi va hokazo 45 bayt
- 128 بخش ۱۲۸ - آمدن نایب قاضی میان بازار و خریداری کردن صندوق را از جوحی الی آخرهQozining noibining bozorga kelishi va sandiqni Juhiydan sotib olishi va hokazo 18 bayt
- 129 بخش ۱۲۹ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلواتالله علیه فرمود من کنت مولاه فعلی مولاه تا منافقان طعنه زدند کی بس نبودش کی ما مطیعی و چاکری نمودیم او را چاکری کودکی خلم آلودمان هم میفرماید الی آخرهBu xabar tafsirida Mustafo salallohu alayhi vasallam: "Men kimning mavlosı bo'lsam, Ali ham uning mavlosıdir" deganlar. Munofiqlar esa: "Unga biz itoat va xizmat qilganimiz yetmasmidi, endi bizga yaramas bolaning xizmatini ham buyuradi" deb ta'na qilganlar 15 bayt
- 130 بخش ۱۳۰ - باز آمدن زن جوحی به محکمهٔ قاضی سال دوم بر امید وظیفهٔ پارسال و شناختن قاضی او را الی اتمامهJuhiyning xotinining qozining mahkamasiga ikkinchi yili o'tgan yilgi maosh umidida qaytib kelishi va qozining uni tanishi to'liq tugashi 36 bayt
- 131 بخش ۱۳۱ - باز آمدن به شرح قصهٔ شاهزاده و ملازمت او در حضرت شاهShohzoda qissasi va uning shoh huzurida xizmatda bo'lishining tafsilotlariga qaytish 19 bayt
- 132 بخش ۱۳۲ - در بیان آنک دوزخ گوید کی قنطرهٔ صراط بر سر اوست ای مؤمن از صراط زودتر بگذر زود بشتاب تا عظمت نور تو آتش ما را نکشد جز یا مؤمن فان نورک اطفاء ناریJahannamning so'zlashishi bayonida: "Sirot ko'prigi mening ustimdadir, ey mo'min, sirotdan tezroq o't, tez shoshil, toki nuringning azamati olovimni o'chirmasin, faqat ey mo'min, nuring olovimni o'chirdi" 26 bayt
- 133 بخش ۱۳۳ - متوفی شدن بزرگین از شهزادگان و آمدن برادر میانین به جنازهٔ برادر کی آن کوچکین صاحبفراش بود از رنجوری و نواختن پادشاه میانین را تا او هم لنگ احسان شد ماند پیش پادشاه صد هزار از غنایم غیبی و غنی بدو رسید از دولت و نظر آن شاه مع تقریر بعضهShohzodalarning kattasining vafot etishi va kichik birodarning kasallik tufayli to'shakda yotganligi sababli o'rtancha birodarning akasining janozasiga kelishi va shohning o'rtanchani e'zozlashi, shunda u ham ehson sababli to'q bo'ldi, shoh huzurida qoldi, yuz minglab g'aybiy g'animatlar va boyliklar unga o'sha shohning davlati va nazari tufayli yetdi, ba'zilarini ta'kidlash bilan birga 125 bayt
- 134 بخش ۱۳۴ - وسوسهای کی پادشاهزاده را پیدا شد از سبب استغنایی و کشفی کی از شاه دل او را حاصل شده بود و قصد ناشکری و سرکشی میکرد شاه را از راه الهام و سر شاه را خبر شد دلش درد کرد روح او را زخمی زد چنانک صورت شاه را خبر نبود الی آخرهShohzodada boylik va kashfiyot sababli paydo bo'lgan vasvasa, u shohning qalbidan hosil bo'lgan edi, va shukrsizlik va isyon qilishni niyat qilgan edi. Alloh ilhomi va shohning siri orqali bu xabar yetib keldi, yuragi og'ridi, ruhi uni urdi, shohning suratiga hech narsa ma'lum emas edi va hokazo 38 bayt
- 135 بخش ۱۳۵ - خطاب حق تعالی به عزرائیل علیهالسلام کی ترا رحم بر کی بیشتر آمد ازین خلایق کی جانشان قبض کردی و جواب دادن عزرائیل حضرت راAlloh taoloning Azroil alayhissalomga murojaati: "Bu xaloyiqdan kimga ko'proq rahm qilding, ularning jonlarini olganingda?" va Azroilning Haqqa javob berishi 18 bayt
- 136 بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیزShayx Shaybon Ro'iy qaddasallohu ruhahil azizning karomatlari 16 bayt
- 137 بخش ۱۳۷ - رجوع کردن به قصهٔ پروردن حق تعالی نمرود را بیواسطهٔ مادر و دایه در طفلیAlloh taoloning Namrudni bolaligida ona va doyacha vositasisiz tarbiyalashi qissasiga qaytish 34 bayt
- 138 بخش ۱۳۸ - رجوع کردن بدان قصه کی شاهزاده بدان طغیان زخم خورد از خاطر شاه پیش از استکمال فضایل دیگر از دنیا برفتO'sha qissaga qaytishki, shohzoda o'sha isyon sababli shohning xayolidan jarohatlandi va boshqa fazilatlarni tugatmasdan dunyodan o'tdi 12 bayt
- 139 بخش ۱۳۹ - وصیت کردن آن شخص کی بعد از من او برد مال مرا از سه فرزند من کی کاهلترستO'sha kishining vasiyat qilishi: "Mendan keyin mol-mulkimni mening uch farzandimdan eng dangasasi olsin" 25 bayt
- 140 بخش ۱۴۰ - مثلMasal 14 bayt