بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردن
狮子再次将努力置于信赖真主之上，并阐述努力的益处
- M1:977 شیر گفت آری ولیکن هم ببینجهد‌های انبیا و مؤمنین 狮子说：“诚然如此，但也请看，先知与信士们付出的血汗。”在这场关于“努力”与“托靠”的辩论中，狮子回应说：是的，托靠很重要，但你也必须看到，所有先知和真正的信徒都毕生在奋斗。
- M1:978 حق تعالی جهد‌شان را راست کردآنچه دیدند از جفا و گرم و سرد 至尊的真主使他们的奋斗得以成就，无论他们曾经历何种艰辛、酷暑与严寒。在此语境中，这句诗的意思是：真主认可并最终促成了先知与信士们的努力，使他们经历的一切苦难都得到了回报。
- M1:979 حیله‌هاشان جمله حال آمد لطیفکل شیء من ظریف هو ظریف 他们的谋略，全然化为优雅的灵境；凡出自优雅之物，其本身亦优雅。在此语境中，这句诗的意思是：先知与信徒们出于虔诚而付出的努力（谋略），最终都转化为蒙神赐福的美好灵性状态（ḥāl），因为源于高贵动机的行为，其结果也必然是高贵的。
- M1:980 دام‌هاشان مرغ گردونی گرفتنقص‌هاشان جمله افزونی گرفت 他们的罗网，捕获了天上的飞鸟；他们的缺憾，全都化作了丰饶。在此语境中，这句诗的意思是：先知与圣徒们在尘世的努力与谋划，虽然看似凡俗，却能捕获神圣的果实；他们自身的种种不足与缺陷，也因这神圣的努力而转变为圆满与增益。
- M1:981 جهد می‌کن تا توانی ای کیادر طریق انبیاء و اولیا 英才啊，尽你所能去奋斗，走在先知与圣徒的道路上。这句诗是狮子在敦促：人应当竭尽全力去奋斗，因为努力奋斗本身就是追随先知与圣贤们的精神道路。
- M1:982 با قضا پنجه زدن نبود جهادزانکه این را هم قضا بر ما نهاد 与天命角力并非“奋斗”，因为这奋斗本身，亦是天命的安排。我们所说的努力奋斗，并非指与神的定数（天命）对抗；恰恰相反，努力奋斗这个行为本身，就是神为我们设定的天命的一部分。
- M1:983 کافر‌م من گر زیان کرده‌ست کسدر ره ایمان و طاعت یک نفس 若有谁在信仰与顺服之路上，哪怕只付出一瞬而蒙受了损失，我便是悖信之人。狮子以自己的信仰起誓：在追求信仰和践行神圣之道的过程中，任何真诚的努力，哪怕只是片刻，也绝不会是徒劳或亏损的。
- M1:984 سر شکسته نیست، این سر را مبندیک دو روزک جهد کن باقی بخند 头颅并未受伤，莫要将它包扎；且努力一两日，余生尽可欢笑。你并没有真正受伤，不要用懒惰作借口自我束缚；在这短暂的尘世生命中付诸虔诚的努力，你将在永恒中获得无尽的喜悦。
- M1:985 بد محالی جست کاو دنیا بجستنیک حالی جست کاو عقبی بجست 追求现世者，所求乃虚妄；追求来世者，所求乃佳境。在这段对话中，狮子断言：为短暂俗世而奋斗的人，是在追逐一件不可能实现的好事；而为永恒后世奋斗的人，则是在寻求一种真正美好的状态。
- M1:986 مکر‌ها در کسب دنیا بارد استمکر‌ها در ترک دنیا وارد است 为谋俗世之利，诸般算计皆冰冷；为弃俗世之累，诸般算计皆合宜。在追求世俗利益时，工于心计是愚蠢且无益的；而在为了摆脱俗世束缚、追寻精神自由时，善用谋略则是明智且必要的。
- M1:987 مکر آن باشد که زندان حفره کردآنکه حفره بست آن مکری‌ست سرد 所谓计谋，是为凿穿牢笼；堵塞孔洞的，是冰冷的伎俩。真正的智谋是用来帮助我们逃离俗世这个监狱的；而那些把我们更深地困在其中的计谋，则是愚蠢且毫无价值的。
- M1:988 این جهان زندان و ما زندانیانحفره‌کن زندان و خود را وا رهان 此世乃是牢笼，我等皆为囚徒；凿穿这监牢吧，将你自己解救。这句诗将尘世比作一座囚禁灵魂的监狱，而我们都是其中的囚犯。它呼吁我们主动采取行动，努力修行，从而挣脱束缚，获得真正的自由。
- M1:989 چیست دنیا از خدا غافل بدننه قماش و نقده و میزان و زن 何谓尘世？是心中忘却真主，而非布匹、金银、秤杆与妻室。鲁米在此重新定义了苏菲行者所说的“尘世”（dunyā）：它不是指外在的物质财富或家庭，而是指一种内在的、对真主浑然不觉的精神状态。
- M1:990 مال را کز بهر دین باشی حمولنعم مال صالح خواندش رسول 你为信仰而承载的财富，先知称之为“义人的善财”。如果财富是为了服务于信仰和精神目的而获取并使用的，那么它就是一件好事，正如先知穆罕默德所赞扬的那样。
- M1:991 آب در کشتی هلاک کشتی استآب اندر زیر کشتی پشتی است 水入航舟，舟之灭顶；水托舟底，舟之倚凭。世间财富就像水：若它占据了你的心（舟），就会使你沉沦；若它服务于你的根本（舟底），则会成为你的支撑。
- M1:992 چونکه مال و ملک را از دل براندزان سلیمان خویش جز مسکین نخواند 因他已将财富与权柄逐出心灵，故所罗门只称自己为一介贫人。所罗门王虽拥有巨大财富和王国，但他内心并未执着于此，因此他认为自己本质上是个一无所有的“贫人”（miskīn）。
- M1:993 کوزهٔ سربسته اندر آب زفتاز دل پر باد فوق آب رفت 密封的陶罐，投入汹涌的水中，因心中充满空气，便浮于水面之上。这句诗以一个物理现象作比喻：就像一个充满空气的空罐子不会在水中沉没一样，一个内心空灵、不为世俗财富所累的人，也能超脱于物质世界的洪流。
- M1:994 باد درویشی چو در باطن بودبر سر آب جهان ساکن بود 当灵贫之气充盈于内，人便安住于尘世的水面。当一个人内心真正拥有了“灵性贫乏”（dervish-hood）的状态，他就能像一个充满空气的瓶子一样，漂浮在物质世界的洪流之上，不被其淹没。
- M1:995 گر‌چه جملهٔ این جهان ملک وی‌ستملک در چشم دل او لاشی‌ست 纵然此世江山尽归他有，在他心眼看来亦如虚无。即便一个人（如此处的苏莱曼或真正的苦行者）拥有整个世界的财富和权力，但在他那颗已经净化的心灵看来，这一切都毫无价值。
- M1:996 پس دهان دل ببند و مُهر کنپر کنش از بادِ کبرِ من‌لدن 所以，封閉你心靈的嘴巴，蓋上印章；讓它充滿來自神之臨在的、那偉大的氣息。為了讓心靈充滿神聖的靈氣，你必須將它與世俗的慾望和憂慮隔絕開來。
- M1:997 جهد حق‌ست و دوا حق‌ست و دردمنکر اندر نفی جهد‌ش جهد کرد 奋斗是真，药是真，苦痛也是真；那否认奋斗的人，自己却在奋斗着去否认。此诗节断言，世间万物的因果法则——如努力、病痛与医药——皆是神圣“真实”的一部分。即使是那些否定努力之必要性的人，他们为了宣扬自己的观点，本身也在进行着一种努力。